Το ταξίδι ή η Ιθάκη; (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 03/04/2010)

«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,

να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,

γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις», Κ. Π. Καβάφης

Η εξερεύνηση του άγνωστου ή η αναζήτηση του οικείου; Η εύκολη ή η δύσκολη διαδρομή; The long way or the short cut; Με ταξίδι τη Μεγάλη Εβδομάδα, που μόλις ξεκινά, και Ιθάκη το βράδυ του Μ. Σαββάτου, της Ανάστασης, της δικής Του, της δικής μας, του καθενός, μια ιχνηλασία σε ό,τι είναι σημαντικό. Σε ό,τι οφείλουμε στον εαυτό μας να ζήσουμε και να πιστέψουμε.

Πολλές φορές αναρωτιόμαστε γιατί η ζωή μάς τα φέρνει στραβά. Λιγότερες φορές αναγνωρίζουμε εκείνα που μας έρχονται πιο εύκολα, παίρνοντάς τα, τις περισσότερες φορές, σα δεδομένα –μέγα λάθος. Αντί να κοιτάξουμε το δάσος, χανόμαστε στα δέντρα, σε ένα ταξίδι που δεν έχει νόημα, αφού δεν έχει προορισμό, ούτε πυξίδα. Έρμαια, «μικρών» συναισθημάτων, χωρίς προοπτική.

Όλοι οι στόχοι που βάζουμε στη ζωή μάς κρύβουν μια μικρογραφία της Μεγάλης Εβδομάδας. Η ολοκλήρωση των σπουδών μας, η αναζήτηση εργασίας, η αναζήτηση της προσωπικής μας ευτυχίας, η ανατροφή των παιδιών, η διατήρηση της υγείας μας, η μόρφωσή μας, η εξέλιξη της προσωπικότητάς μας, η προσφορά μας στην οικογένεια, τους φίλους, την κοινωνία. Όλα είναι ένα ταξίδι δύσκολο και επίπονο. Κάποιοι επιλέγουν να πολεμήσουν τους Λαιστρυγόνες, τους Κύκλωπες και τον θυμωμένο Ποσειδώνα και κάποιοι επιλέγουν να τους αποφύγουν τεχνηέντως, γιατί προτιμούν το short cut, που λέγαμε πιο πάνω. Κάποιοι αναγκαστικά ακολουθούν τον μακρύ δρόμο, γιατί δεν υπάρχει εναλλακτική. Κάποιοι ζουν για να κάνουν τη διαφορά, να αποτελέσουν παράδειγμα και για να δείξουν το δρόμο για το φως. Ενώ κάποιοι άλλοι ζουν, απλά για να αναπνέουν.

Η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές και εγώ έχω αναρωτηθεί γιατί για κάποιους όλα πρέπει να είναι τόσο δύσκολα, ενώ για κάποιους άλλους πιο εύκολα, για να συνειδητοποιήσω λίγο αργότερα ότι ίσως ο Θεός ξέρει πολύ καλά για τον καθέναν μας τι μπορεί να αντέξει, τι πρέπει να ζήσει και τι πρέπει να νιώσει για να φτάσει στη δική του λύτρωση –σε όποιον τομέα και αν ενσαρκώνεται αυτή. Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι το ταξίδι της ζωής και των στόχων του καθενός μας. Η ανηφόρα είναι για άλλους μεγαλύτερη και για άλλους μικρότερη, ανάλογα με τις δυνατότητες και τα εφόδια που διαθέτουν και αποτελεί την απόσταση που πρέπει να διανύσουμε και το βαθμό δυσκολίας της για να φτάσουμε εκεί ακριβώς που θέλουμε. Αν δεν υπάρχει ξεκάθαρος στόχος, η βάρκα απλά θα περιφέρεται στο πέλαγος. Αν δεν έχουμε πίστη, δε θα μπορούμε καν να οραματιστούμε την Ιθάκη. Και αν δεν έχουμε κουράγιο, πείσμα και υπομονή, θα νικηθούμε από τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες.

Για εκείνους που επιλέγουν τον σύντομο δρόμο, την οικεία διαδρομή, την εύκολη λύση, η ζωή είναι μάλλον ανούσια, χωρίς πραγματικές εμπειρίες, χωρίς εσωτερικές αναζητήσεις, χωρίς ουσιαστικούς στόχους –μακροπρόθεσμους ή βραχυπρόθεσμους-, χωρίς όνειρα, χωρίς ουσιαστική προσφορά. Εκείνοι που επιλέγουν να μείνουν στα ρηχά, είτε γιατί φοβούνται είτε γιατί δε θέλουν είτε γιατί γνωρίζουν πως δε μπορούν να κολυμπήσουν στα βαθιά, θα ζήσουν ένα ταξίδι χωρίς προοπτική και χωρίς όραμα. Αυτό δε σημαίνει πως δε θα είναι ευτυχισμένοι. Τουναντίον. Στην άγνοια κρύβεται η ευτυχία.

Εκείνοι που, είτε εκούσια είτε ακούσια, θα επιλέξουν τη δύσκολη διαδρομή, τη διερεύνηση του άγνωστου και τα βαθιά και άπατα νερά, σίγουρα θα ζήσουν εμπειρίες πρωτόγνωρες, θα κάνουν σκέψεις ανείπωτες, θα αναρωτηθούν πολλές φορές «γιατί», αλλά η απάντηση θα τους δοθεί μόνο σα φτάσουν στην Ιθάκη. Εκεί μόνο θα καταλάβουν γιατί το ταξίδι ήταν σημαντικό. Εκεί μόνο θα συνειδητοποιήσουν ότι η προσπάθεια άξιζε τον κόπο.

Όχι, βέβαια, ότι η Ιθάκη δεν είναι σημαντική. Είναι ο λόγος για τον οποίο πολεμάμε. Είναι ο λόγος για τον οποίο αναζητούμε το καλύτερο. Είναι ο λόγος για τον οποίο πονάμε, μοχθούμε και αγωνιζόμαστε. Σαφώς και έχει σημασία η Ιθάκη, ως προορισμός, ως στόχος, ως πυξίδα, ως πλοηγός της σκέψης και της καρδιάς. Αλλιώς δεν έχει νόημα το ταξίδι, ο αγώνας, η Μεγάλη Εβδομάδα του καθενός, όσο μακρά ή σύντομα κι αν είναι. Κι αν η Ιθάκη μας προσφέρει όλα όσα ονειρευτήκαμε, όσο δύσκολος κι αν ήταν ο δρόμος κατά κει, θα φαντάζει πλέον παιχνιδάκι.

Η Μεγάλη Εβδομάδα, η διαδρομή Εκείνου, τα θαύματα, η δυσπιστία, η στήριξη, η προδοσία, η υποκρισία και ο θάνατος είναι όλα εκείνα που οδήγησαν στην Ανάσταση. Ο προσωπικός μας αγώνας, τα μικρά ή μεγάλα επιτυχημένα βήματα που πραγματοποιούμε, η δυσπιστία που αντιμετωπίζουμε, οι φίλοι και η οικογένεια που μας στηρίζουν, η προδοσία των διπρόσωπων για 30 ή και πολύ λιγότερα αργύρια, η υποκρισία εκείνων που καταπίνουν την κάμηλο, αλλά διυλίζουν τον κώνωπα, η δική μας κούραση, απαισιοδοξία και απογοήτευση –όταν τα πράγματα δεν έρχονται όπως επιθυμούμε-, οδηγούν εντέλει στην προσωπική μας Ανάσταση. Όλα αυτά που περνάμε, σε μικρή ή μεγάλη κλίμακα κάθε φορά που θέτουμε έναν στόχο, μας δίνουν ή τουλάχιστον πρέπει να μας δίνουν το κουράγιο να συνεχίσουμε, να τραβήξουμε και τον διπλανό μας από τη δική του πλάνη και τον δικό του μικρόκοσμο, να εμπνεύσουμε εκείνους που δεν έχουν στοχοθετήσει τη δική τους ζωή. Και χρειάζεται πολύ μεγάλη δύναμη για να το κάνεις αυτό. Γι’ αυτό και είναι λίγοι οι τολμηροί, οι γενναίοι και οι ατρόμητοι.

Ίσως αυτά είναι ψιλά γράμματα αυτή την εποχή, κατά την οποία «η κόλαση είναι οι άλλοι» (Jean Paul Sartre). Τώρα που τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται ανά λεπτό και μεταλλάσσονται ακόμα πιο γρήγορα. Τώρα που το ένα κράτος επιτίθεται στο άλλο για μερικά εκτάρια γης. Τώρα που σκοτώνονται χιλιάδες άνθρωποι στο όνομα ενός «Ιερού Πολέμου». Τώρα που η κοινωνική και οικονομική κρίση χτυπά ανελέητα όλα τα κράτη της γης. Τώρα που ο πλανήτης καταστρέφεται. Τώρα που η φύση εκδικείται. Τώρα που η σημασία της ανθρώπινης ζωής έχει υποβαθμιστεί σε απελπιστικό βαθμό. Τώρα που ο κόσμος δε θέλει πλέον να προβληματίζεται. Τώρα που δε θέλει πλέον να παλέψει για κανένα ιδανικό και για καμιά Ιθάκη.

Κι όμως… Ίσως τώρα περισσότερο από ποτέ έχει σημασία αυτή η Ιθάκη. Ίσως τώρα, περισσότερο από ποτέ, έχουμε ανάγκη από την ελπίδα της Ανάστασης. Ίσως ο Χριστός να είναι τώρα πιο επίκαιρος από ποτέ. Οι πιο επαναστατικοί και πύρινοι λόγοι, τόσο διαχρονικοί, διορατικοί και εμπνευσμένοι. Ίσως υπάρχει ελπίδα. Ίσως υπάρχει φως στην άκρη του τούνελ. Ίσως μπορούμε, έστω και για λίγο, να βγούμε από τον προσωπικό μας μικρόκοσμο και να μπούμε στο «εμείς». Ίσως μπορούμε, έστω και για λίγο, να ενδιαφερθούμε για τον διπλανό μας. Ίσως μπορούμε, έστω και για λίγο, να δούμε πιο μακριά. Ίσως μπορούμε να προσπαθήσουμε να γίνουμε λίγο καλύτεροι και να κάνουμε και τον κόσμο γύρω μας λίγο καλύτερο. Να επιδιώξουμε την αυτοβελτίωση, βασανίζοντας για λίγο τον εαυτό μας. Να κάνουμε πιο όμορφες και αισιόδοξες σκέψεις. Ίσως μπορούμε -και ίσως θα έπρεπε- να επιλέξουμε τον μακρύ δρόμο, μόνο και μόνο για να ζήσουμε στην γλυκιά αγκαλιά της Ιθάκης, που μας περιμένει υπομονετικά. Όπως Εκείνος. Δε θα φύγει. Είναι εκεί και αναμένει...

Με απέραντη θλίψη διαπιστώνω… (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 29/03/2010)

Θα ήθελα πολύ, έστω και για μια βδομάδα, να αποφύγω να γράψω για την οικονομική κρίση –της οποίας ο δρόμος από ότι φαίνεται είναι πάρα πολύ μακρύς και όχι ιδιαίτερα φωτισμένος στο «τέλος» του-, αλλά τα γεγονότα τρέχουν με τέτοιους ρυθμούς που δε μπορεί κανείς να κάνει τα στραβά μάτια. Έστω και για λόγους αποφόρτισης του εντόνως αρνητικού κλίματος.

Αισθάνομαι πραγματικά μια απέραντη θλίψη για την σημερινή κατάσταση της Ελλάδας. Αισθάνομαι θλίψη για το ότι τουρκικές φρεγάτες –αυτή τη στιγμή που γράφω- κάνουν βόλτες έξω από το Σούνιο νηολογώντας τα ελληνικά πλοία και το Υπουργείο Άμυνας δηλώνει ότι όλα είναι υπό έλεγχο. Τι θα συνέβαινε αν μια ελληνική φρεγάτα περνοδιάβαινε στο Βόσπορο; Αισθάνομαι απέραντη θλίψη που ο φιλότιμος Γιώργος κάνει υπεράνθρωπες προσπάθειες να πείσει εταίρους και μη ότι δε ζητιανεύουμε λεφτά, αλλά ζητάμε δάνειο με κανονικά επιτόκια (και όχι εκτοξευμένα στα ύψη), αλλά παρόλα αυτά όλα τα διεθνή μέσα γράφουν ότι γυρνάμε δεξιά κι αριστερά ζητώντας. Αισθάνομαι απέραντη θλίψη που για μια ακόμη φορά δε θα πληρώσουν αυτοί που έκλεψαν, αλλά όλοι εμείς οι νέοι άνθρωποι, που δουλεύουμε δύο και τρεις δουλειές, αλλά που δε θα δούμε ποτέ σύνταξη, και οι συνταξιούχοι γονείς μας που δούλεψαν 40 χρόνια για να δουν τις συντάξεις τους να μειώνονται δραματικά. Αισθάνομαι, τέλος, απέραντη θλίψη, που αυτός ο έξυπνος, καπάτσος και εφευρετικός λαός έχει βρεθεί τόσο χαμηλά στο «χρηματιστήριο» της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

«Σε συμφωνία για αρωγή προς την Ελλάδα με την συμμετοχή Ε.Ε και ΔΝΤ κατέληξε εντέλει ο Γαλλογερμανικός άξονας», γράφουν ΤΑ ΝΕΑ σήμερα. Γιατί έχω την εντονότατη αίσθηση ότι όλον αυτόν τον καιρό, όλοι αυτοί μας κοροϊδεύουν; Και δεν ομιλώ για τους Γερμανούς, οι οποίοι είχαν ξεκαθαρίσει πλήρως τη θέση τους. Μιλώ για τους Γάλλους, τον Πρόεδρο του Eurogroup, καθώς και της Κομισιόν. Εκείνοι που έλεγαν ότι το πρόβλημα έπρεπε να λυθεί εντός της –αφιλόξενης- «αγκαλιάς» της Ευρωζώνης, τώρα άλλαξαν. Μα τίποτα δε γίνεται τυχαία εντέλει. Γιατί από ότι φαίνεται έπρεπε κάποιοι να παίξουν –πειστικά- το παιχνίδι των «bad cop-good cop».

Η Γερμανία, ως ισχυρότατη δύναμη της μαρκοζώνης, έπρεπε να προβεί σε δηλώσεις του τύπου «οι μικρές και αδύναμες χώρες πρέπει να υπακούουν τις ισχυρές». Αλήθεια, κυρία Μέρκελ; Δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι μόλις ιδρύσατε το 4ο Ράιχ. Εμείς νομίζαμε ότι τα κράτη-μέλη της Ε.Ε ήταν ισότιμα και όχι ότι βάλαμε δυνάστη στο κεφάλι μας. Και μάλιστα τη Γερμανία που, από την ντροπή της για τα αίσχη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μέχρι και πριν περίπου 25 χρόνια δεν ανέβαζε καν τη σημαία της πουθενά. Αλλά φαίνεται ξεχάσατε… Πως αυτή η «έπαρση» της παντοδυναμίας σας οδήγησε πριν 70 χρόνια στη δημιουργία ενός αισχρού καθεστώτος, που γονάτισε την Ευρώπη και αφάνισε εκατομμύρια αθώους.

Από την άλλη, η Γαλλία ως good cop έπρεπε να προβεί σε άλλες δηλώσεις. Ότι στηρίζει πλήρως την Ελλάδα, ότι δεν πρόκειται να την αφήσει αβοήθητη και ότι είναι ανεπίτρεπτον να λυθεί το πρόβλημα από το ΔΝΤ. Τώρα όμως με «βαριά καρδιά» αποφάσισαν ότι το ΔΝΤ πρέπει να βάλει το χεράκι του. Έτσι ξαφνικά…

Αναρωτιέμαι αν υπάρχει πλήρης επίγνωση των επιπτώσεων της παροχής βοήθειας από το ΔΝΤ. Όχι, από τους πολιτικούς. Αυτοί δεν κινδυνεύουν ό,τι κι αν γίνει. Χτες, στην εκπομπή του Λαζόπουλου, «απολαύσαμε» βιντεάκι, στο οποίο 3 πολύ γνωστοί υπουργοί έλεγαν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας γελώντας: «Eμείς, το δυνατό τρίο, θα είμαστε εδώ μέχρι το 2015». Πραγματικά δε ξέρω πως μπορεί κάποιος να το σχολιάσει αυτό. Καμία τσίπα; Καμία αιδώς; Καμία συναίσθηση μπροστά στις κάμερες; Αυτό σας ενδιαφέρει «κύριοι αναίσθητοι»; Το να είστε εδώ την επόμενη 5ετία, για να τρώτε; Για να συνεχίζετε να τρώτε στις πλάτες ενός λαού; Για τον κόσμο όμως –που δε ξέρω πως θα ζει έως το 2015- τι σημαίνει η παροχή βοήθειας από το ΔΝΤ;

Αρχικά, όπως έχουμε διαβάσει, το ΔΝΤ διαβεβαιώνει –φαντάζομαι όχι γραπτώς- ότι δε θα ζητήσει έξτρα μέτρα από την κυβέρνηση –εκτός από αυτά που έχουν ήδη ληφθεί. Η αγκάθινη αγκαλιά του όμως δύναται να γίνει θηλιά και μάλιστα εντός σύντομου χρονικού διαστήματος. Το πιο πιθανό μέτρο που μπορεί να ζητηθεί –κάτι που έχει γίνει σε άλλες χώρες που έχουν πάρει βοήθεια από το ΔΝΤ- είναι η απόλυση δημοσίων υπαλλήλων, ως προϋπόθεση για να δοθεί η δεύτερη ή η τρίτη ή η έκτη δόση του δανείου. Δεν είναι μόνο όμως οι απολύσεις, αλλά και πολλά ακόμα δυσβάσταχτα μέτρα, τα οποία ειλικρινά δε ξέρω πως θα αντέξει μια χώρα με πολύ μικρή ανάπτυξη, ελάχιστες επενδύσεις και ένα λαό που έχει αποπροσανατολιστεί εντελώς. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, εκεί δε θα υπάρχει πλέον χώρος για διαπραγματεύσεις, όπως υπάρχει εντός της Ε.Ε. Τι θα γίνει λοιπόν αν ζητηθεί κάτι τέτοιο από την Ελλάδα;

Καταρχήν, θα δημιουργηθεί τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο ενδεχομένως λάβει εκρηκτικές διαστάσεις –δικαίως. Και δεν ομιλώ απλά για την απόλυση υπαλλήλων που απολαμβάνουν μονιμότητα… αλλά για ανθρώπους που θα χάσουν τη δουλειά τους. Με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Παράλυση της αγοράς, παράλυση του δημόσιου τομέα, κοινωνική εξέγερση. Ενώ και η κυβέρνηση θα βρίσκεται με δεμένα τα χέρια, καθώς δε θα μπορεί να αρνηθεί την εφαρμογή του μέτρου.

Δεύτερον, θα δημιουργηθεί τεράστιο πολιτικό πρόβλημα. Ήδη, άλλωστε, τα σκληρά οικονομικά μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση –και που αποτελούν μόνο το κερασάκι στην τούρτα που θα φάμε εμείς, όμως- δεν συνάδουν με τον κοινωνικής πολιτικής προσανατολισμό του σοσιαλιστικού κόμματος που βρίσκεται στην εξουσία. Άλλα διεκήρυττε ο Γιώργος στα τέλη Σεπτεμβρίου και άλλα βρέθηκε να αντιμετωπίζει και να πραγματοποιεί τώρα. Ναι μεν ο κόσμος μέχρι στιγμής στηρίζει τα μέτρα –ως αναγκαία-, αλλά πραγματικά κανείς δε ξέρει μέχρι που μπορεί να αντέξει. Από την άλλη, και εντός των κόλπων του ΠΑΣΟΚ, αριστερίζοντες βουλευτές και μέλη αποκλείεται να δεχτούν έτσι απλά την προσφυγή της κυβέρνησης στο ΔΝΤ. Έτσι, ο Γιώργος έχει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τη ΝΔ που είναι κάθετα αντίθετη στην προσφυγή, αλλά και τα μέλη του δικού του κόμματος.

Τρίτον, σίγουρα όλο αυτό θα αποτελέσει και προσωπική ήττα του Γιώργου, ο οποίος ομολογουμένως κάνει προσπάθειες εξισορρόπησης. Ίσως αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους κάποια μέτρα έχουν καθυστερήσει να λάβουν χώρα. Γιατί δεν είναι δυνατό ένας ηγέτης σοσιαλιστικού κόμματος να επιβάλλει μέτρα εντελώς αντικοινωνικού χαρακτήρα –και αντίθετα με αυτά που υποστήριζε μόλις μερικούς μήνες νωρίτερα- έτσι άμεσα και γρήγορα.

Από την άλλη, ο πρώην Πρωθυπουργός δεν βγάζει κουβέντα. Δεν εμφανίζεται πουθενά. Δεν αρνείται καμία εκ των κατηγοριών που του έχουν «απαγγελθεί». Και αναρωτιέμαι γιατί. Ο καθόλα συμπαθής Καραμανλής έκανε παντελώς λαθεμένη επιλογή προσώπων, τα οποία και τον πλαισίωναν. Τεράστια σκάνδαλα ακούστηκαν και είμαι σίγουρη ότι άλλα τόσα καλύφτηκαν. Εκείνοι που ήταν υπέρμαχοι της διαφάνειας, της μετριοφροσύνης και της ταπεινότητας έδειξαν με τις πράξεις τους το εντελώς αντίθετο. Και αυτό μπορώ να το διαβεβαιώσω προσωπικά από τη θητεία μου σε νευραλγικό πόστο υπουργείου, στο οποίο εθήτευσα και κατά τις δύο κυβερνήσεις. Από την πορεία της ΝΔ στην εξουσία, εκείνο που διακρίναμε ήταν μάλλον μια ασύγκριτα λυσσαλέα διάθεση να κερδηθεί το «χαμένο έδαφος» των 20 ετών που είχαν να δουν εξουσία, καρέκλα και εύκολο χρήμα, όμοια όμως με την εξίσου λυσσαλέα διάθεση που είχε το ΠΑΣΟΚ κατά τη δεκαετία του 1980, όταν στην κυριολεξία ρημάχτηκε η χώρα.

Σαν επίδοξος Κασπάρωφ, προσπαθώ να διακρίνω το μέλλον. Προσπαθώ να διαβλέψω τις επόμενες κινήσεις κυβέρνησης, εταίρων και μη. Προσπαθώ να διακρίνω έστω και ένα χαμηλό φως στο τέλος του τούνελ. Προσπαθώ ακόμα και να καταλάβω γιατί αυτοί που υπηρετούν την Ελλάδα, δεν φροντίζουν για την Ελλάδα. Αλλά δεν μπορώ. Και αυτό μου προκαλεί απέραντη θλίψη…

Το σενάριο αποχώρησης από την ευρωζώνη (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 22/03/2010)

Τα τελευταία δύο περίπου χρόνια έχουμε ακούσει χιλιάδες συζητήσεις, αναλύσεις και παρουσιάσεις, έχουμε διαβάσει ακόμα περισσότερα αφιερώματα, δοκίμια, ακόμα και βιβλία και έχουμε ζήσει εκ του σύνεγγυς την οικονομική κρίση, το δημοσιονομικό πρόβλημα της Ελλάδας, το ιλιγγιώδες δημόσιο χρέος και την αγορά που αργοπεθαίνει. Η τηλεόραση και ο έντυπος και ηλεκτρονικός Τύπος ιχνογραφούν την εικόνα μιας οικονομίας και μιας κοινωνίας που ζει στην άκρη ενός ηφαιστείου που είναι έτοιμο να εκραγεί. Το κακό είναι πως μια έκρηξη δεν είναι ποτέ για καλό. Κάποιοι, παρόλα αυτά, μπορεί να υποστηρίξουν ότι ίσως χρειάζεται να πιάσουμε πάτο, να υποστούμε ισχυρό σοκ, για να μπορέσουμε να συνέλθουμε.

Δεν ήμουν ποτέ υπέρ της θεραπείας σοκ. Οι χώρες που την υπέστησαν, δεν αποτελούν σήμερα και ιδιαιτέρως επιτυχημένα παραδείγματα. Βέβαια, κάθε χώρα φέρει τη δική της κουλτούρα, φιλοσοφία, ήθη, έθιμα και φέρεσθαι. Το σοκ, όμως, επηρεάζει τουλάχιστον 2 γενιές και δημιουργεί έντονα κοινωνικά προβλήματα: αποπροσανατολισμού, απογοήτευσης, θυμού, απορίας και φόβου για το αύριο. Τρανταχτό παράδειγμα αποτελούν ορισμένες από τις χώρες του πρώην Ανατολικού μπλοκ, όπως η Ουγγαρία και η Πολωνία, στις οποίες σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, ο κόσμος αναπολεί την επιστροφή του Κομμουνισμού. Φοβίζει λίγο αυτή η προοπτική, ειδικά εν έτει 2010. Ο Κομμουνισμός, ένας καθόλα ουτοπιστικός (not to mention fake) ιδεολογικός προσανατολισμός, παρά τα προφανή του μειονεκτήματα –το μεγαλύτερο εκ των οποίων η ουσιαστική έλλειψη ελευθερίας- είχε και πλεονεκτήματα, τα οποία ως φαίνεται αναπολούνται.

Για να έρθουμε στα δικά μας. Προσφάτως ελήφθησαν αυστηρότατα μέτρα από την κυβέρνηση. Απαραίτητα σίγουρα, καθώς η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο. Λένε πως είναι μόνο η αρχή. Η –ίσως υπερβολική- διπλωματική περιοδεία του Γιώργου Παπανδρέου είχε δύο βασικά πλεονεκτήματα. Πρώτον, ότι έπεισε εταίρους και μη πως θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε τα πράγματα και δεύτερον ότι έχει όχι μόνο τη διάθεση, αλλά και την αποφασιστικότητα, να βάλει κάποιου είδους τάξη. Έστω και με καθυστερήσεις. Έστω και με εξωτερική βοήθεια. Βέβαια, όπως έχουμε πει και σε προηγούμενα άρθρα, η Ελλάδα στοχοποιήθηκε και έδωσε μόνη της τους λόγους να ασχοληθούν όλοι μαζί της. Γιατί, για να είμαστε απόλυτα σαφείς, όλες ανεξαιρέτως οι χώρες της Ε.Ε δανείζονται. Και μάλιστα πολλά εκατομμύρια ευρώ. Απλά δανείζονται με κανονικά επιτόκια. Το κακό –με την Ελλάδα- είναι ότι εκείνος που στοχοποιείται, συνήθως την πληρώνει κιόλας. Το δεύτερο κακό είναι ότι δε μπορούμε να κρατήσουμε τίποτα εντός των τειχών. Όλα πρέπει να δημοσιοποιούνται παντού. Έτσι καταλήξαμε στο να πιστεύει η μισή υφήλιος ότι έχουμε καταστραφεί ολοσχερώς και ότι γυρνάμε δεξιά κι αριστερά ζητώντας χρήματα. Ουδόλως!

Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις της (ασυμπάθηστης) Μέρκελ, η Ε.Ε πρέπει να εφεύρει μια φόρμουλα, βάσει της οποίας οι χώρες, που παρουσιάζουν μακροχρόνιο δημοσιονομικό έλλειμμα, πρέπει να απομακρύνονται, έστω και προσωρινά, από την ευρωζώνη. Τόνισε, επίσης, ότι δεν πρέπει να δοθεί οικονομική βοήθεια στην Ελλάδα, ότι είναι εξαιρετικά νωρίς για κάτι τέτοιο και ότι δεν πρόκειται να βοηθήσει σε τίποτα στην παρούσα φάση. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης της Γερμανίας είναι παντελώς αντίθετα με την αυστηρή στάση της Μέρκελ απέναντι στην Ελλάδα, λέγοντας μάλιστα πως η Γερμανία ευθύνεται εν μέρει για τη δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας μας. Σχολιάζοντας όλα αυτά ο επικεφαλής της ΕΚΤ, Ζαν Κλοντ Τρισέ, δήλωσε ότι: «Δε σχολιάζω παράλογες υποθέσεις». Λέγοντας ουσιαστικά ότι το σενάριο αποχώρησης μιας χώρας από την ευρωζώνη είναι εξωπραγματικό.

Πριν από περίπου ένα μήνα ο Ανδρέας Βγενόπουλος –αλλά όχι μόνο- μίλησε για πρόσκαιρη αποχώρηση από την ευρωζώνη (για ένα διάστημα από 1 έως 2 έτη). Κάποιοι τότε σχολίασαν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν καταστροφικό και ότι θα οδηγούσε σε τραγική υποτίμηση της δραχμής, με όλα τα συνεπακόλουθα. Ας εξετάσουμε λίγο το ενδεχόμενο, πρακτικά και θεωρητικά.

Κατ’ αρχήν, ας τονίσουμε κάτι το οποίο δεν είναι ευρέως γνωστό –ίσως και καθόλου. Σε περίπτωση εξόδου από την ευρωζώνη, η Ελλάδα, όχι απλά μπορεί να πάρει μεγαλύτερη οικονομική βοήθεια από την Ε.Ε, σε σχέση με αυτή που παίρνει σήμερα, αλλά επίσης μπορεί να διαπραγματευτεί με τις άλλες χώρες της Ένωσης την ακύρωση μέρους του εθνικού της χρέους, ως αντάλλαγμα για την αποχώρησή της.

Με την ενδεχόμενη αποχώρηση από την ευρωζώνη, η υποτίμηση της δραχμής, που θεωρείται αυτονόητη, θα θέσει αμέσως υπό πίεση το νέο νόμισμα και θα οδηγήσει τα επιτόκια σε διψήφιους αριθμούς. Εκεί μπαίνει η εναλλακτική λύση για την Ελλάδα. Να ζητήσει πληρωμή με τη μορφή οικονομικής βοήθειας για την αποχώρησή της, σύμφωνα με το άρθρο 50 της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Αυτό, όπως γίνεται αντιληπτό, θα ήταν μια συμφέρουσα λύση για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ενώ η Ελλάδα θα κέρδιζε και χρόνο για τις αναγκαίες προσαρμογές. Θα είχε επίσης την ευκαιρία να ακολουθήσει μια ανεξάρτητη νομισματική και συναλλαγματική πολιτική, ενώ η εθνική της κυριαρχία θα έπαυε να βρίσκεται υπό τις αυστηρές οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βέβαια, όσο μεγαλύτερη είναι η υποτίμηση, τόσο πιο δύσκολη θα είναι η αποπληρωμή του χρέους σε ευρώ. Όμως, σε περίπτωση απόσυρσης από την ευρωζώνη, οι άλλες χώρες θα μπορούσαν να συμφωνήσουν στην παροχή βοήθειας, προκειμένου να υποστηρίξουν την συναλλαγματική ισοτιμία, σύμφωνα με το άρθρο 123/124 της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Πάντως πρέπει να τονιστεί ότι μόνο με την εφαρμογή αυστηρών μεταρρυθμίσεων μπορούν να αποφευχθούν τα χειρότερα, δηλαδή η χρεωκοπία δημοσίων και ιδιωτικών επιχειρήσεων. Ο κίνδυνος ενός φαύλου κύκλου που θα περιλαμβάνει υψηλά επιτόκια, οικονομική αδυναμία και αυξανόμενες χρεωκοπίες –όπως έγινε στην Αργεντινή- δυστυχώς δε μπορεί να αποκλεισθεί. Και λαμβάνοντας υπόψη την μηδαμινή ανάπτυξη στην Ελλάδα και την έλλειψη επενδύσεων, αποτελεί ισχυρό ενδεχόμενο.

Σε περίπτωση αποχώρησης από την ευρωζώνη, η δραχμή λογικά θα πρέπει να κυκλοφορεί ταυτόχρονα με το ευρώ. Μόνο που το ευρώ θα κινείται ως συνάλλαγμα. Η ύπαρξη ενός δεύτερου νομίσματος που θα λειτουργεί παράλληλα με το εθνικό νόμισμα προσφέρει κάποια πλεονεκτήματα, αν το καλοσκεφτούμε. Πρώτον, οι συναλλασσόμενοι στις αγορές θα έχουν την νομικά κατοχυρωμένη επιλογή μεταξύ των δυο νομισμάτων. Δεύτερον, η Τράπεζα της Ελλάδος θα βρίσκεται συνεχώς υπό πίεση να σταθεροποιήσει τη νέα δραχμή και η κυβέρνηση θα αναγκάζεται να κάνει μεταρρυθμίσεις εκ νέου. Αμφότερα πολύ σημαντικά. Έτσι, η αξιοπιστία του νέου νομίσματος θα ενισχυθεί και επιπλέον θα γίνει ευκολότερη η μελλοντική επάνοδος της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

Γενικά, τα προβλήματα αυτά που αντιμετωπίζει η ευρωζώνη είναι κυρίως δομικά. Κάτι απόλυτα φυσιολογικό, αφού πρόκειται για ένα «κατασκεύασμα» που αποτελείται από κράτη-μέλη διαφορετικών δυνατοτήτων και ταχυτήτων. Όταν πρωτοσχεδιάστηκε η Ε.Ε, το όνειρο ήταν να γίνει ένα αντίγραφο της Αμερικής. Πως όμως αυτό θα μπορούσε να είναι δυνατό; Η Αμερική είναι απλά σπασμένη σε πολιτείες, αλλά πρόκειται για την ίδια χώρα, με το ίδιο –εξαρχής- νόμισμα, με ανθρώπους που μιλούν την ίδια γλώσσα, με κοινό πολιτικό, πολιτιστικό και οικονομικό παρελθόν. Η Ευρώπη αποτελεί ένα εντελώς διαφορετικό παράδειγμα. Ένα παζλ γλωσσών, ιστορίας, οικονομίας, πολιτισμού, ανάπτυξης, παραγωγής κ.ο.κ. Κάτι που δε χρειάζεται περαιτέρω σχολιασμό και ανάλυση.

Η υποτίμηση ενός νομίσματος δεν είναι απαραίτητα μια κακή λύση ανάγκης. Άλλωστε στο παρελθόν, αυτό έχει εφαρμοστεί από σχεδόν όλες τις χώρες της Μεσογείου, με κύριο στόχο τη βελτίωση της εξαγωγική τους ικανότητας. Όμως με τη νομισματική ένωση, αυτή η δικλείδα ασφαλείας έπαψε να αποτελεί λύση και χάθηκε ανεπιστρεπτί.

Εν κατακλείδι, το ενδεχόμενο της παροδικής αποχώρησης από το ευρώ ίσως και να μην είναι κακή ιδέα. Αλλά από ότι φαίνεται και από ότι δήλωσε ο Τρισέ, αυτό αποτελεί σενάριο φαντασίας στην παρούσα φάση. Εκτός… και αν το ζητήσει αυτόβουλα ο Παπανδρέου. Άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε και τον ουσιαστικό αντίκτυπο στη χώρα. Στον κόσμο. Πως θα μας φαίνεται άραγε να πληρώνουμε το cappuccino 1.500 δραχμές; Ποσό, αδιανόητο κατά την προηγούμενη δεκαετία. Θα δίνουμε tip 340 δραχμές; Ή μήπως θα γυρίσουμε στα ωραία κατοστάρικα (που και πολλά ήταν); Θα πληρώνουμε την βενζίνη 510 (!!!) δραχμές το λίτρο;

Υπάρχουν λοιπόν 3 σενάρια. Αν η παγκόσμια οικονομία πέσει σε νέα ύφεση, θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε μεγάλη φτώχεια, ενώ το επίπεδο ζωής θα πέσει στα επίπεδα του 1970. Αν η διεθνής οικονομία πάει μέτρια, θα υπάρχει μάλλον παρατεταμένη περίοδος ύφεσης ή τουλάχιστον στασιμότητας. Ενώ, τέλος, σύμφωνα με το πιο αισιόδοξο σενάριο, αν η παγκόσμια οικονομία πάει καλά, τότε σίγουρα και η Ελλάδα θα ακολουθήσει, βελτιώνοντας τους κρίσιμους οικονομικούς της δείκτες. Το ζητούμενο είναι για πόσο καιρό ακριβώς, καθώς είναι άγνωστο το αν μπορεί πραγματικά η χώρα μας να ανταγωνιστεί στο διεθνές οικονομικό ράλι που θα λάβει χώρα. Ειδικά, δε, από τη στιγμή που θα έχει να ανταγωνιστεί χώρες που απολαμβάνουν τεράστια ανάπτυξη, επενδύσεις, εξαγωγές και παραγωγή. Time will tell…

Κοινωνία vs. Οικονομία: Υπάρχει επιστροφή; (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 15/03/2010)

Με ενδιαφέρον διάβασα το χτεσινό άρθρο της Washington Post, που αφορούσε στη συνάντηση Παπανδρέου–Obama. Βέβαια, βρήκα λίγο υποτιμητικό το σχόλιο του αρθρογράφου «Κοιτάξτε καλά το πρόσωπο του Έλληνα πρωθυπουργού, γιατί έτσι μπορεί να είναι και ο Αμερικανός πρόεδρος σε 10 χρόνια», αλλά η αλήθεια είναι ότι τα έχουμε συνηθίσει αυτά τον τελευταίο καιρό. Αυτό που δε γνωρίζουν οι Αμερικανοί σχολιαστές είναι ότι ο Γιώργος Παπανδρέου διαθέτει ένα πραγματικά χαμηλό προφίλ, που ναι μεν στερείται της δυναμικής του πατέρα του, αλλά έχει μια έμφυτη ευγένεια και ένα ιδιαίτερο επικοινωνιακό χάρισμα. Σίγουρα ένας πολιτικός αρχηγός, ειδικά μιας μικρής χώρας, πρέπει να διαθέτει έναν πιο δυναμικό, ίσως και θρασύ, χαρακτήρα και φέρεσθαι. Κανείς δε μπορεί να ξεχάσει το περίφημο «Μολών Λαβέ» του Ανδρέα προς την Τουρκία εν έτει 1987, που έκανε την Ευρώπη να τρέχει. Αλλά από την άλλη, λόγω της δεινής θέσης στην οποία βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή, επιβάλλεται να επιλέγουμε πού πρέπει να δείχνουμε θρασείς και πού σεμνότεροι. Πάντως, σε όποια πολιτική παράταξη και να ανήκουμε, κανείς από εμάς δεν μπορεί να πει ότι ο Γιώργος δεν προσπαθεί. Όχι μόνο ο ίδιος, αλλά και σύσσωμο το υπουργικό του συμβούλιο. Και ως ευσυνείδητοι Έλληνες, κανείς από εμάς δεν μπορεί παρά να του εύχεται κάθε επιτυχία.

Κατ’ εμέ, παρόλα αυτά, το οικονομικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι το βασικό που αντιμετωπίζει η χώρα αυτή τη στιγμή. Η οικονομία παγκοσμίως περνάει από διάφορες φάσεις και κάνει κύκλους. Άλλες φορές στο ζενίθ και άλλες στο ναδίρ. Σε κάποιες χώρες τα πράγματα είναι καλύτερα, εφόσον υπάρχει παραγωγή, εξαγωγές και ανάπτυξη, και σε άλλες χώρες σαφώς χειρότερα. Ειδικά στην Ελλάδα τα πράγματα αναπόφευκτα θα οδηγούνταν εδώ, καθώς από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 οι πολιτικοί (όλοι οι πολιτικοί) ασχολούνταν με το «βόλεμα» αναξιοπαθούντων και μη, το πορτοφόλι και την καρέκλα τους. Προδιαγεγραμμένη πορεία, δηλαδή.

Για μένα προσωπικά, το θέμα της κοινωνικής διάβρωσης (που δεν έχει απολύτως καμία σχέση με τη μετανάστευση) είναι πολύ πιο σημαντικό από το οικονομικό –που θα ανατραπεί αργά ή γρήγορα. Έχει αναρωτηθεί άραγε κανείς αν η κοινωνική διάβρωση ή αλλιώς εκφυλισμός έχει επιστροφή; Και αν ναι, ποιες κοινωνίες είναι εκείνες που την απέφυγαν και ποιες την αντιμετώπισαν επιτυχώς; Η Ελλάδα σίγουρα δεν είναι ανάμεσά τους πάντως, τουλάχιστον μέχρι στιγμής.

Η ιδέα του κοινωνικού εκφυλισμού είχε ιδιαίτερη σημασία στις τέχνες, τις επιστήμες και την πολιτική από το 1850 μέχρι και το 1950. Σύμφωνα, δε, με τη Θεωρία της Εξέλιξης του Δαρβίνου, η πορεία της ανθρωπότητας δεν είναι σταθερή και δεδομένη, αλλά μπορεί να αλλάξει και να οδηγηθεί σε ένα σκοτεινό και άγνωστο μέλλον. Συγκεκριμένα, η Θεωρία του Κοινωνικού Εκφυλισμού ζωγράφισε ένα ιδιαίτερα απαισιόδοξο κάδρο, μέσα στο οποίο το μέλλον του δυτικού πολιτισμού διαφαίνεται προβληματικό. Σύμφωνα επίσης με συναφείς θεωρίες του 18ου και 19ου αιώνα, ο εκφυλισμός της κοινωνίας φέρει τα ακόλουθα συμπτώματα: φτώχεια, εγκληματικότητα, αλκοολισμό, αμοραλισμό και πολιτική βία. Ανθρώπους που ξεφεύγουν από τις κοινωνικές νόρμες, επιδιώκοντας να καταργήσουν την έννοια του κράτους. Σας θυμίζει κάτι;

Δε χρειάζεται να γυρίσουμε πολύ πίσω το ρολόι του χρόνου και της ιστορίας. Όσοι έζησαν την μεταπολεμική Ελλάδα του ’50, αλλά και αργότερα του ’60 και του ’70, έχουν θετικά πράγματα να θυμούνται, παρά τις τεράστιες οικονομικές και πολιτικές δυσκολίες που προέκυψαν τόσο από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, όσο και από τον Εμφύλιο. Η κοινωνία ήταν σαφώς πιο ευτυχισμένη, πιο απλή, με λιγότερες ανάγκες, λιγότερη εγκληματικότητα, πιο ανθρώπινη και φιλική. Για εκείνους από εμάς, που δεν είχαμε την τύχη να ζήσουμε εκείνη την εποχή, οι ταινίες, οι αφηγήσεις των μεγαλυτέρων και τα βιβλία, αναπαριστούν πιστά την εικόνα της χρονικής εκείνης περιόδου. Και ας μη ξεχνάμε ότι επρόκειτο για μια χρυσή εποχή της Ελλάδας όσον αφορά στις τέχνες και τα γράμματα. Σεφέρης και Ελύτης μεσουρανούσαν τις παραπάνω δεκαετίες, φέρνοντας στην Ελλάδα τα Νόμπελ Λογοτεχνίας (πρώτα ο ένας και αργότερα ο δεύτερος), ο Μάνος Χατζηδάκις έπαιρνε Όσκαρ για την μουσική επένδυση της ταινίας Ποτέ την Κυριακή, του Ζυλ Ντασέν. Το 1950 η Ελλάδα εισέρχεται στην περίοδο της αρχιτεκτονικής Ανασυγκρότησης, κατά τη διάρκεια της οποίας κατασκευάστηκαν εκπληκτικά έργα από Έλληνες αρχιτέκτονες, όπως τους Πικιώνη, Ζενέτο, Μυλωνά και πολλούς άλλους. Ζωγράφοι όπως ο Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Μόραλης και ο Τσαρούχης ξεχώρισαν με τα έργα τους, στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Αναφέρομαι φυσικά σε εξέχουσες προσωπικότητες, που γεννήθηκαν περίπου στις αρχές του περασμένου αιώνα και διέπρεψαν διεθνώς κατά την προαναφερθείσα περίοδο. Ξεχώρισαν με την ουσιαστική τους προσφορά στον πολιτισμό, ενώ τα έργα τους θαυμάζονται, διαβάζονται, μελετώνται και αναλύονται μέχρι σήμερα, αλλά και για πάντα. Αναφέρομαι σε μια κοινωνία που προσπαθούσε να ορθοποδήσει, αλλά που είχε την έμπνευση και τη δύναμη να αναδειχθεί.

Σήμερα, τι έχουμε να επιδείξουμε; Όχι ότι δεν υπάρχουν αξιόλογοι εκπρόσωποι σε κάποιους –αλλά ελάχιστους- τομείς. Όμως είναι πασίδηλον ότι έχει χαθεί η έμπνευση –σε κάθε επίπεδο. Χάθηκε η ανθρωπιά. Χάθηκε ο προσανατολισμός. Κάπου ανάμεσα στον πολιτικό αμοραλισμό, το βόλεμα, την εύκολη λύση, τον φθόνο για τον διπλανό που μπορεί να είναι καλύτερος απο εμάς, τη ματαιοδοξία και την παντελή έλλειψη συνειδησιακής και ηθικής τροχοπέδης, χάθηκε ό,τι όμορφο θα μπορούσε να είχε γεννηθεί. Οι γενιές των ανθρώπων που μας έκαναν πραγματικά περήφανους, αντικαταστάθηκαν από ανθρώπους που πολεμούν μόνο για το αύριο, που φοβούνται για το μέλλον, που δεν ασχολούνται παρά μόνο με τον ρηχό και ανούσιο κόσμο των celebrities, γιατί διατείνονται ότι αντιμετωπίζουν αρκετές δυσκολίες και δε θέλουν να προβληματιστούν περαιτέρω. Ανθρώπων που υποφέρουν από άλγη και ψυχολογικές ασθένειες, επειδή νιώθουν αβεβαιότητα για τα πάντα. Ανθρώπων που βιώνουν ένα απέραντο κενό, που δείχνει να μη γεμίζει με τίποτα.

Το παράδοξο είναι ότι πρόκειται για μια γενιά που δε γνώρισε πόλεμο, που δε γνώρισε ανέχεια, που δε γνώρισε ουσιαστική φτώχεια. Και όταν λέμε φτώχεια εννοούμε να μην υπάρχει φαγητό στο τραπέζι, όχι να μην υπάρχουν χρήματα για να πληρωθεί ο λογαριασμός του κινητού...

Κρίση, εγκληματικότητα (που αυξάνει ολοένα και περισσότερο), πορείες, βανδαλισμοί, έλλειψη ιδανικών, φόβος για το μέλλον. Κοινωνία σε κρίση. Υπάρχει επιστροφή; Ή βαδίζουμε σε μονόδρομο; Η εποχή που οι άνθρωποι χαμογελούσαν, αντί να παραμιλούν στο δρόμο, η εποχή που τα σπίτια έμεναν ξεκλείδωτα, η εποχή των ιδανικών, η εποχή του «εμείς» και όχι του «εγώ», η εποχή της αισιοδοξίας και της έμπνευσης πέρασαν άραγε ανεπιστρεπτί;

Η όμορφη Ελλάδα, που ποτέ δε θα αποκτήσουν… (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 08/03/2010)

Με αφορμή τις αθλιότητες που πρόσφατα διαβάσαμε και κυρίως είδαμε στον ξένο Τύπο –και μιλώ φυσικά για το διαβόητο εξώφυλλο του Focus-, μια ωραία φράση του Λαζόπουλου που άκουσα χτες βράδυ στην εκπομπή του, την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη που έδωσε ο Ανδρέας Βγενόπουλος στον Νίκο Χατζηνικολάου την προηγούμενη βδομάδα, τα λάθη που έχουμε κάνει και τις περασμένες «αμαρτίες» που πληρώνουμε, οδηγήθηκα στις παρακάτω σκέψεις. Γιατί εντέλει όλα εξηγούνται…

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα. Είμαστε συνηθισμένοι. «Το μαύρο πρόβατο», «ο φτωχός συγγενής», «οι απατεώνες», «η διαφθορά», «η τεμπελιά», «μα πως κάνετε έτσι για ένα όνομα», «το Αιγαίο», «γιατί παρενοχλείτε τα μικρά κρατίδια γύρω σας» κ.λπ. Από την Τουρκιά, στις Μεγάλες Δυνάμεις «που ήθελαν πάντα τους Έλληνες με σκυφτό το κεφάλι» και από τους Γερμανούς που μας ρήμαξαν, στους Σκοπιανούς που έγιναν ξάφνου Μακεδόνες (ανέκδοτο) και τους Άγγλους που κάνουν ιδιωτικά πάρτι κάτω από τις σκιές των Ελγινείων. Everybody wants a piece -of us… Δικαίως.

Ένας ασύλληπτος πολιτισμός. Φιλοσοφία. Ιατρική. Πολιτική. Ιστοριογραφία. Θέατρο. Λόγος. Γλυπτική. Ζωγραφική. Αρχιτεκτονική. Ποίηση. Μύθοι πλεγμένοι με αλήθειες και αλήθειες πασπαλισμένες με μύθους. Άνθρωποι πρωτοποριακοί, καυστικοί, πανέξυπνοι, αεικίνητοι, πολύπλοκοι, εφευρετικοί, με όραμα, ιδέες, φαντασία, νοημοσύνη, αισθητική. Μνημεία αθάνατα. Σκορπισμένα στα πέρατα του κόσμου. Στο Μουσείο του Λούβρου, το Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης, το Βρετανικό Μουσείο, το Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη. Έργα που διδάχτηκαν και διδάσκονται. Ένα πολίτευμα-πρότυπο. Μια ιστορία που δε θα πεθάνει ποτέ.

Ένας πανέμορφος τόπος, απ’ άκρη σ’ άκρη. Κυκλάδες. Σαντορίνη, Φολέγανδρος, Σύρος, Μύκονος, Τήνος, Νιος. Λευκά σπίτια με μπλε παράθυρα, κρεμασμένα στα βράχια, ν’ ατενίζουν αγέρωχα την αξεπέραστη θέα του απέραντου αιγαιοπελαγίτικου γαλάζιου. Άγρια ομορφιά. Σμαραγδένιες παραλίες με κρυστάλλινα νερά και χρυσή άμμο. Καταγάλανος ουρανός και αυγουστιάτικα μελτέμια. Ιόνιο. Υπέροχη αρχιτεκτονική. Γαλαζοπράσινα νερά. Καταπληκτική κουζίνα και πράσινο παντού. Πελοπόννησος. Μάνη. Μιστράς. Μονεμβασιά. Δημητσάνα. Βυτίνα. Κυπαρισσία. Μέρη ιστορικά. Κάστρα κι αρχοντικά από πέτρα. Δαντελωτές ακρογιαλιές και καταπράσινα βουνά. Μακεδονία. Τόπος γοητευτικός, χειμώνα καλοκαίρι. Ιστορικά μνημεία. Λίμνες. Μοναδικοί βιότοποι. Όλη η Ελλάδα, ένας μαγικός τόπος, που προσελκύει εκατομμύρια επισκέπτες, από όλον τον κόσμο, που μένουν έκθαμβοι μπροστά στο μοναδικό φυσικό κάλλος και τον ασύλληπτο πολιτισμό.

Στρατηγική γεωγραφική θέση. Στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων˙ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Αφετηρία και ενδιάμεσος σταθμός κατακτητών. Μικρή, ευάλωτη, χωρίς επεκτατικές βλέψεις –ας αναλογιστούμε μέχρι που έφτανε η Ελλάδα και τι της ανήκει τώρα-, αλλά με έντονη παρουσία και ισχυρή πολιτιστική επιρροή. Περήφανους, ατίθασους, γενναίους ανθρώπους που αντιστάθηκαν, ενάντια σε όλα τα προγνωστικά, τις πιθανότητες και τις προβλέψεις. Που ενώθηκαν στα δύσκολα. Που δε «μάσησαν», όχι γιατί δεν είχαν επιλογή, αλλά γιατί δεν τους ταιριάζει. Που δε διαβρώθηκαν. 

Ο Λαζόπουλος είπε προχτές στην εκπομπή του «Εμείς για τη μάνα μας μπορούμε να λέμε ό,τι θέλουμε. Δεν επιτρέπουμε όμως σε κανέναν να τη βρίζει». Όσο κι αν μας πονάει η Ελλάδα –για την ακρίβεια οι Έλληνες-, δε μας αρέσει να ακούμε κουβέντα γι’ αυτήν. Γιατί είναι ο τόπος μας. Γιατί όσες δυσκολίες κι αν έχουμε περάσει, έχουμε εντέλει βγει σώοι, αλλά όχι αβλαβείς. Η Τουρκιά άφησε τα σημάδια της. Όχι μόνο στον τωρινό ελλαδικό χώρο, αλλά και εκεί που άλλοτε οι Έλληνες άνθιζαν, οικονομικά και πολιτιστικά. Η Κωνσταντινούπολη, τα Άγια Χώματα, η Σμύρνη, η Κύπρος. Και δεν άφησε «όμορφα» σημάδια, όπως οι Ιταλοί κατακτητές. Άφησε στάχτες. Οι Γερμανοί, που κατέστρεψαν την Ευρώπη, ρήμαξαν και την Ελλάδα. Σκότωσαν. Λήστεψαν. Έκαψαν. Και από αυτό γλυτώσαμε όμως. Για να τους ακούμε τώρα, να μιλάνε τόσο υποτιμητικά. Βέβαια, όποιος μιλάει υποτιμητικά για κάποιον άλλον, υποδηλώνει και εκδηλώνει έτσι τη δική του ανασφάλεια, τα δικά του κόμπλεξ και τις δικές του ενοχές. Ο ίδιος «πέφτει». Γι’ αυτό και διαφωνώ κάθετα με την έκταση που πήρε το δημοσίευμα του Focus. Διαφωνώ με τη διαμεσολάβηση των πρεσβειών και τις δηλώσεις του πρωθυπουργού. Κάτι τέτοια αξίζουν περιφρόνηση και όχι ευθιξία. Ειδικά δε όταν πρόκειται για κάτι τόσο «φτηνό». Αλλά βέβαια… τόσο καταλαβαίνουν!

Ο Βγενόπουλος, κατά την πραγματικά εντυπωσιακή συνέντευξη που έδωσε στον Νίκο Χατζηνικολάου, ήταν επίσης κάθετος αναφορικά με τους Γερμανούς, οι οποίοι ήταν πλήρως ενήμεροι και για τα «ανέκδοτα» με την Goldman Sachs και φυσικά τη Siemens. Γνώριζαν πολύ καλά την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας, την εποχή που την δέχθηκαν στους κόλπους του ευρώ. Γνωρίζουν εξίσου καλά για τα εκατομμύρια που μας χρωστούν από τις αποζημιώσεις και ξέρουν πολύ καλά το εύρος του εκβιασμού και της εκμετάλλευσης που μας ασκούν για την αγορά κυρίως πολεμικών αεροσκαφών. Γιατί βέβαια η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένωση μόνο στα χαρτιά. Ουδεμία πολιτική εγγύηση δε δόθηκε ποτέ στην Ελλάδα, για τη διασφάλιση των συνόρων στο Αιγαίο –και όχι μόνο. Και κάπως έτσι έφτασε η Ελλάδα να διαθέτει τα υψηλότερα κονδύλια για στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Οι Τούρκοι δεν παρίσταναν ποτέ τους φίλους. Οι Γερμανοί γιατί παριστάνουν τους «εταίρους»;

Σίγουρα, εμείς οι Έλληνες είμαστε μοναδικοί στο να «shooting ourselves in the foot» (η Ελληνική σίγουρα είναι μια πλούσια γλώσσα, αλλά η συγκεκριμένη αμερικάνικη έκφραση αποδίδει ακριβώς αυτό που κάνουμε στους «εαυτούς» μας). Εκτεθήκαμε ανεπανόρθωτα, όταν τα πράγματα θα μπορούσαν να είχαν γίνει πιο κεκαλυμμένα. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν τα πακέτα Ντελόρ «καταβροχθίζονταν» το ένα μετά το άλλο, χωρίς αντίκρισμα όμως. Όταν ξεκίνησε μια «αλλαγή», που μας «άλλαξε» τα φώτα όμως. Σκάνδαλα επί σκανδάλων. Ανελέητο ξόδεμα του δημόσιου χρήματος, μιας χώρας με μικρή παραγωγή και με σχετικά μικρή ανάπτυξη. Κάποτε –και πολύ άργησε- δεν θα φαινόταν το αποτέλεσμα; Το πρόβλημα είναι ότι σε αυτή τη χώρα δεν υπάρχει μέτρο. Όλα πρέπει να φτάνουν στα άκρα. Αν είναι να κλέψουμε, θα τα κλέψουμε όλα. Αν υπάρχουν διαφωνίες, θα μετατραπούν σε ομηρικούς καβγάδες. Αν δούμε ότι κάτι «περνάει», θα το τραβήξουμε χωρίς δισταγμό μέχρι τα άκρα. Γιατί; Γιατί σε οτιδήποτε κάνουμε, δε μπορούμε να έχουμε ούτε μέτρα, ούτε σταθμά; Γιατί δε λειτουργεί η συνειδησιακή τροχοπέδη, που θα μας αποτρέψει και θα μας προστατεύσει από την καταστροφή;

Ακόμα κι έτσι όμως, μας φθονούν. Γιατί αν δε μας φθονούσαν, δεν θα ασχολούνταν τόσο πολύ μαζί μας. Εμείς με κάποιο τρόπο –όπως πάντα άλλωστε- θα την βρούμε την άκρη. Εκείνοι όμως τι θα έχουν κερδίσει; Είμαι απόλυτα σίγουρη ότι από ολόκληρη την Ευρώπη, που έχει χτυπηθεί ιδιαίτερα από την οικονομική κρίση –και η Γερμανία άλλωστε τι θα ήταν, αν όλοι εμείς δεν αγοράζαμε τα προϊόντα της-, η Γερμανία έχει δείξει το χειρότερο πρόσωπο, σε όλους. Ας πάρουμε λοιπόν το εξώφυλλο της γερμανικής αυτής έκδοσης λίγο διαφορετικά από ότι εκείνοι το προόριζαν. Μήπως η Αφροδίτη (μας) τους δείχνει το δάχτυλο;

Μια βόλτα στην οικονομική κρίση (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 01/03/2010)

Διαβάζοντας τόσο τον ελληνικό, όσο και τον ξένο Τύπο, είναι πολύ εύκολο να διαπιστώσει κανείς ότι τον τελευταίο καιρό η Ελλάδα υφίσταται δριμύ πόλεμο. Η ειρωνεία είναι ότι η επίθεση πραγματοποιείται από τους «εταίρους» και ειδικά μέσα από τις εφημερίδες και όχι τόσο μέσα από την τηλεόραση. Μετά το πρόσφατο επαγγελματικό μου ταξίδι στις Βρυξέλλες, την προηγούμενη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια του οποίου είχα την ευκαιρία να επικοινωνήσω με σημαντικά μέλη της ακαδημαϊκής κυρίως τοπικής κοινότητας, να παρακολουθήσω προσεχτικά ξένα ειδησεογραφικά κανάλια -CNN, Euronews, BBC World News, TF1, RTBF, France 2 και TVE1- και να διαβάσω τον τοπικό –βέλγικο- Τύπο, κατέληξα στα παρακάτω συμπεράσματα –άλλα παράδοξα και άλλα απολύτως φυσιολογικά.

Αρχικά θα ήθελα να επισημάνω ότι η επίσκεψή μου συνέπεσε με το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα που έλαβε χώρα τη Δευτέρα 15 Φεβρουαρίου (Καθαρή Δευτέρα για εμάς), λίγο έξω από τις Βρυξέλλες, κατά το οποίο σκοτώθηκαν τουλάχιστον 20 άνθρωποι. Το τραγικό είναι ότι ακόμα και μετά από 3-4 μέρες ο ακριβής αριθμός των θυμάτων δεν ήταν καν γνωστός. Ήταν λοιπόν φυσιολογικό όλα τα ΜΜΕ να ασχολούνται με αυτό. Την επόμενη μέρα του δυστυχήματος οι οδηγοί των τρένων πραγματοποίησαν 24ωρη απεργία. Παρακολούθησα με ενδιαφέρον τις αντιδράσεις του κόσμου –κατά τη διάρκεια των ανάλογων ρεπορτάζ στην τηλεόραση- οι οποίες ήταν και ιδιαίτερα στωικές. Επί λέξει μεταφέρω κάτι που με εντυπωσίασε: «Η αλήθεια είναι ότι έχουμε ταλαιπωρηθεί λίγο, αλλά ξέρουμε ότι οι οδηγοί απεργούν γιατί σκέφτονται την ασφάλειά μας. Και το καταλαβαίνουμε αυτό. Αλλά πρέπει να θρηνήσουμε θύματα για να δοθεί προσοχή στην κατάσταση των σιδηροδρόμων??... Αυτό είναι το Βέλγιο όμως!». Τάδε έφη ένας αξιοπρεπέστατος κύριος περίπου 55-60 ετών.

Το επόμενο όμως θέμα των ειδήσεων ήταν φυσικά η οικονομική κρίση και ειδικά η ανεργία και αυτό αφορούσε όλες τις χώρες στις οποίες εκπέμπουν τα παραπάνω κανάλια (Αγγλία, Αμερική, Γαλλία, Ισπανία και Βέλγιο). Αυτό που παρατήρησα ιδίοις όμμασι είναι ότι κατά τις πρωινές ώρες οι Βρυξέλλες είναι μια πόλη κυριολεκτικά νεκρή. Τα μαγαζιά είναι εντελώς άδεια, δεν κυκλοφορεί κανείς –εκτός από την περιοχή που βρίσκεται το ευρωκοινοβούλιο- και δεν υπάρχουν τουρίστες παρά μόνο γύρω από την Grand Place. Επίσης, σε εμπορικές περιοχές, όπως η Rue Neuve και η Avenue Louise, πάρα πολλά μαγαζιά είναι ξενοίκιαστα, ενώ και οι τιμές των κεντρικών ξενοδοχείων έχουν πέσει (συγκεκριμένα στο Hilton της Place Rogier το δωμάτιο στοιχίζει 85 ευρώ, σε αντίθεση με 130€ που στοίχιζε πριν την κρίση). Από την άλλη, οι συγκοινωνίες έχουν ακριβύνει. Μια απλή μετάβαση με το μετρό στοιχίζει πλέον 1.70€, ενώ το ολοήμερο εισιτήριο κοστίζει 4.50€. Η ανεργία έχει χτυπήσει κόκκινο –όπως λένε-, όπως και το δημοσιονομικό έλλειμμα. Το τοπικό κανάλι ανέφερε –επί λέξει- ότι «μετά από την Πορτογαλία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Ισπανία, είμαστε εμείς». Αυτό όμως δεν φαίνεται να ακούστηκε πουθενά…

Η Αγγλία από την άλλη, παρά το εξίσου τραγικό έλλειμμα, εφήρμοσε από πέρυσι χαμηλότερο VAT (ΦΠΑ δηλαδή), σε όλες τις κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών. Χαρακτηριστικά θυμάμαι ότι πέρυσι τον Απρίλιο, μόλις είχε πρωτοξεκινήσει το μέτρο, τα μαγαζιά υπολόγιζαν επί τόπου το νέο VAT, καθώς δεν είχαν ακόμα προλάβει να επαναπρογραμματίσουν τις ταμειακές τους μηχανές. Στα βρετανικά κανάλια, πρώτη είδηση έπαιζε η ανεργία, η οποία σύμφωνα με τα στατιστικά έχει διπλασιαστεί σε σχέση με πέρυσι, ενώ στα ρεπορτάζ παρακολούθησα ουρές δεκάδων μέτρων να σχηματίζονται έξω από τα κατά τόπους γραφεία ανεργίας, τη στιγμή όμως που η Barclays ανακοίνωνε ότι διπλασίασε τα κέρδη της σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά και ότι ετοιμαζόταν να διανείμει bonus στα στελέχη της. Εντυπωσιακό…

Στην Ισπανία, η κατάσταση της ανεργίας είναι ακόμα χειρότερη, με τα ποσοστά φτώχειας να ανεβαίνουν δραματικά. Άξιον απορίας είναι το γιατί η χώρα διατείνεται ότι η οικονομική της κατάσταση δεν έχει καμία σχέση με αυτή της Ελλάδας και αρνείται να συνδράμει στην προσπάθεια δημιουργίας ενός «Νότιου» μετώπου (των χωρών της Μεσογείου δηλαδή).

Στη Γαλλία τώρα, η οποία είναι η μόνη χώρα που πρόσκειται θετικά στην Ελλάδα, λόγω Σαρκοζί, η κατάσταση είναι περίπου ίδια. Η οικονομική κρίση υπαγόρευσε αυστηρά δημοσιονομικά μέτρα, σκληρές αλλαγές στο φορολογικό και το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα. Η Γαλλία είναι ίσως από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες η λέξη «απεργία» έχει πολλές φορές «οπτικοποιηθεί» έντονα… έως και βίαια. Διάβασα με πολύ μεγάλο ενδιαφέρον στην εφημερίδα Πρώτο Θέμα, την συνέντευξη που παραχώρησε η Γαλλίδα υπουργός οικονομικών στον Νίκο Αλιάγα. Στη συνέντευξη λέει ότι όντως παίζονται σκληρά και βρώμικα κερδοσκοπικά παιχνίδια εις βάρος της Ελλάδας, αλλά όχι μόνο από Αγγλοσαξωνικούς κύκλους. Κάτι θα ξέρει…

Καμία χώρα δε μπορεί να αρνηθεί τις επιδράσεις στην οικονομική κρίση. Όμως, όπως έχει επανειλημμένα γραφτεί, η Ελλάδα είναι ίσως η μόνη χώρα στην Ευρώπη –για να μην τολμήσω να πω ίσως και στον κόσμο- στην οποία είναι τόσο δραματικά, έως και γελοία, χαμηλοί οι μισθοί σε σχέση με την Ευρώπη και την Αμερική και όπου οι τιμές αγαθών και υπηρεσιών είναι εξίσου δραματικά υψηλές. Τα μόνα αγαθά που είναι ίσως φτηνότερα –σε σχέση με την Ευρώπη μόνο- είναι τα ταξί, τα κομμωτήρια, τα σινεμά και τα θέατρα. Αλλά hardly κάποιος θα χαρακτήριζε κάποιο από τα παραπάνω είδος Πρώτης Ανάγκης!

Από την άλλη πλευρά τώρα, άκουσα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σαρδόνιο χαμόγελο στα χείλη την από κοινού συνέντευξη Τύπου που δόθηκε από Παπανδρέου και Πούτιν, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του πρώτου στη Ρωσία. Επί λέξει ο Πούτιν είπε: «Η Ελλάδα δε φταίει. Η Ελλάδα είναι μια μικρή χώρα. Η κρίση δε ξεκίνησε από την Ελλάδα και ούτε πρέπει να της φορτώσουμε τα πάντα. Η κρίση ξεκίνησε από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Αλλά κανείς δε φαίνεται να ασχολείται πλέον με αυτό». Ο Ψυχρός Πόλεμος ίσως δεν τέλειωσε ποτέ…

Στην Αμερική, τώρα, όπως πληροφορούμαι κυρίως από ακαδημαϊκούς που διδάσκουν σε πανεπιστήμια στις πολιτείες Pennsylvania, New York, California, Tennessee, Massachusetts και New Hampshire, και λιγότερο από αυτά που δημοσιεύονται σε γνωστές εφημερίδες όπως, τη Wall Street Journal, την New York Times, την LA Times και την Washington Post, ότι τα πράγματα είναι τραγικά. Ο τομέας της δημόσιας, αλλά και της ιδιωτικής εκπαίδευσης, έχει πληγεί ιδιαίτερα. Πολλά προγράμματα έχουν συρρικνωθεί –βλέπε UCLA, Harvard κ.ά.- με αποτέλεσμα στις τάξεις να υπάρχουν πλέον πάρα πολλοί φοιτητές, πολλά μαθήματα έχουν περικοπεί, οι υποτροφίες έχουν περιοριστεί, κτίρια κλειδώνονται όταν δεν πραγματοποιούνται εκεί μαθήματα –που σημαίνει μείωση κόστους ηλεκτρικού ρεύματος, καθαρισμού κ.ά-. Η τελευταία όμως είδηση αποτέλεσε πραγματικό σοκ για μένα. Ανακοινώθηκε από την Επιτροπή Ανώτατης Εκπαίδευσης ότι δε θα δίνεται πλέον funding στα πανεπιστήμια βάσει enrollment (εγγραφών δηλαδή), αλλά βάσει του ποσοστού graduates (αποφοιτησάντων)! Αναρωτήθηκαν άραγε οι ιθύνοντες πόσο επικίνδυνο είναι αυτό;

Από την άλλη, η ανεργία στις ΗΠΑ έχει επίσης χτυπήσει κόκκινο. Πολλές εταιρείες αναγκάστηκαν είτε να κλείσουν είτε να απολύσουν εργαζομένους είτε να συγχωνευτούν είτε ακόμα και να υπογράψουν την εξαγορά τους. Το real estate χτυπήθηκε επίσης, αφού μόνο την περασμένη χρονιά χιλιάδες σπίτια, των οποίων η αγορά είχε δανειοδοτηθεί, βγήκαν στο σφυρί. Το καλό στην Αμερική είναι φυσικά ότι υπάρχει τεράστια παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και ότι αυτά προσφέρονται στον κόσμο σε πολύ χαμηλές τιμές. Παρόλα αυτά, χιλιάδες άνθρωποι χρησιμοποιούν food coupons και ζουν off social welfare.

Κλείνοντας αυτή τη μικρή βόλτα στον κόσμο, επανέρχομαι στην Ελλάδα. Γιατί τόση επίθεση από τη Γερμανία (η οποία βέβαια και απεχθάνεται το ευρώ, αφού χάνει δραματικά από τις εξαγωγές της); Γιατί τόση επίθεση από τις Βρυξέλλες (όχι από το Βέλγιο… τις Βρυξέλλες); Γιατί τέτοια δυσκολία δανειοδότησης; Ο Παπανδρέου είπε ορθώς: «Δε ζητήσαμε φιλανθρωπία. Δάνειο με επιστροφή ζητήσαμε, με τους ανάλογους, δίκαιους όρους». Τώρα, το θέμα της εξεταστικής επιτροπής για την οικονομία και για το αν πρέπει να δημιουργηθεί σε αυτή τη φάση, είναι διαφορετικό. Σε καμία άλλη χώρα, που αντιμετωπίζει παρόμοια οικονομικά προβλήματα, δεν ακούσαμε κάτι παρόμοιο. Είπαμε Ενιαία Οικονομική Πολιτική, αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε και το ρητό «τα εν οίκω…». Βέβαια, από ότι φαίνεται καμία άλλη χώρα δεν φαίνεται και να τόλμησε να παραποιήσει τα στοιχεία που παρέδιδε στην Ε.Ε. Αλλά, μήπως ακόμα και αυτό έπρεπε να κρατηθεί ως πληροφορία για «εσωτερική» κατανάλωση και όχι να παραδοθεί ως βορά στα ευρωπαϊκά vultures;

Με ανοιχτό μυαλό... (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 15/02/2010)

Οργανωμένο σχέδιο οι εμπρησμοί στις Συναγωγές;

Με μείγμα δυσαρέσκειας, απορίας, θυμού, αλλά και απογοήτευσης διάβασα το άρθρο ενός «Έλληνα» στην κατά τα άλλα έγκριτη, εκτός από πασίγνωστη, αμερικανική εφημερίδα Wall Street Journal, που αφορούσε στον διπλό εμπρησμό της Συναγωγής Ετς Χαΐμ στα Χανιά. Δε νομίζω ότι αξίζει να αναφέρω έστω και μέρος των απόψεων που εξέφρασε, καθώς θεωρώ ότι ούτε μία από αυτές απολάμβανε δικαίου και λογικής. Αυτό που μου έκανε τρομακτική εντύπωση είναι το μίσος με το οποίο περιέγραφε τους Έλληνες. Στην ηλεκτρονική δε έκδοση της εφημερίδας διάβασα με παρόμοια δυσαρέσκεια τις απόψεις κάποιου ανώνυμου, ο οποίος φερόταν με μένος ενάντια στους Έλληνες, οι οποίοι «επιτίθενται και παρενοχλούν την Τουρκία, την Αλβανία και τη Μακεδονία και αποτελούν τον περίγελο της Ευρωπαϊκής Ένωσης». Προβοκάτσια; Ποιος είναι άραγε ο λόγος για τον οποίο έχει στοχοποιηθεί έτσι έντονα η Ελλάδα τον τελευταίο καιρό;

Μετά τον διπλό εμπρησμό της Συναγωγής –στις 5 και στις 16 Ιανουαρίου 2010-, που βρίσκεται μέσα στην πανέμορφη παλαιά πόλη των Χανίων, και μέχρι να βρεθούν και να συλληφθούν οι δράστες, διαβάσαμε στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο πληθώρα αναλύσεων, ενώ πολυάριθμες διαμαρτυρίες, που «αναζητούσαν» υπογραφές, ξεφύτρωναν καθημερινά στην μπλογκόσφαιρα. Η πλειοψηφία, όπως ήταν φυσικό, καταδίκασε, όχι μόνο τον διπλό εμπρησμό στα Χανιά, αλλά και τις υπόλοιπες επιθέσεις σε εβραϊκά μνημεία σε όλη την Ελλάδα, που έχουν λάβει χώρα τους τελευταίους μήνες. Δε χρειάζεται βέβαια να πούμε ότι τέτοιου είδους πράξεις είναι αποκρουστικές, φανερώνοντας ανθρώπους που δεν έχουν καμία συναίσθηση της ιστορίας, ούτε και καταλαβαίνουν την έννοια της πολιτιστικής κληρονομιάς. Κατά τη διάρκεια του εμπρησμού στα Χανιά, καταστράφηκαν περίπου 2.500 βιβλία. Αναντικατάστατα κειμήλια περασμένων αιώνων. Θύμισε κάτι από εκείνη τη νύχτα της 10ης Μαΐου 1933, όταν φοιτητές-μέλη της Deutsche Studentenschaft έκαψαν 25.000 τίτλους «μη Γερμανικών βιβλίων», εγκαινιάζοντας τη «νέα» εποχή πολιτιστικής λογοκρισίας.

Με τάχιστους –είναι αλήθεια- ρυθμούς βρέθηκαν οι δράστες. Δύο Βρετανοί 32 και 22 ετών, ένας Έλληνας 24 ετών και δύο Αμερικανοί, ένας εκ των οποίων είναι 24 ετών, ενώ ο άλλος ακόμα αναζητείται. Λίγο ομιχλώδης η κατάσταση. Μετά βέβαια από την αποκάλυψη της ταυτότητας των δραστών, καταρρίπτεται και όλο το άρθρο του «Έλληνα» στην WSJ. Όχι, βέβαια ότι σαν σκεπτικό και επιχειρηματολογία στεκόταν πριν. Να σημειώσουμε εδώ ότι το State Department στις 21 Ιανουαρίου εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία καταδίκαζε τις δύο επιθέσεις σε βάρος της Συναγωγής, υπογραμμίζοντας ότι «είχε σαφή στόχο να εκφοβίσει και να τρομοκρατήσει την εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδας και είναι η τελευταία σειράς παρόμοιων επιθέσεων αντισημιτικού βανδαλισμού που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα». Επίσης, στην ανακοίνωση υπογραμμίστηκε ότι η αμερικανική κυβέρνηση «χαιρετίζει την καταδίκη αυτών των επιθέσεων από την ελληνική κυβέρνηση, όπως και την υιοθέτηση σθεναρής στάσης κατά του αντισημιτισμού και του ρατσισμού». Ήταν άραγε ένα τυχαίο περιστατικό; Όσο τυχαία ήταν και εκείνα που έλαβαν χώρα στα Ιωάννινα, τη Βέροια, την Ξάνθη και άλλες πόλεις της Ελλάδας; Ή μήπως είναι μέρος ενός πολύ καλά οργανωμένου σχεδίου; Κάτι που πολύ εύστοχα διατύπωσε ο Θεόδωρος Πάγκαλος, απαντώντας σε επίκαιρη ερώτηση του Γιώργου Καρατζαφέρη στη Βουλή.

Κατά το 2009, δυστυχώς έλαβαν χώρα πολλά παρόμοια περιστατικά στην Ευρώπη, αλλά και την Αμερική. Στις 09/06 στην Λευκορωσία βανδάλισαν ένα νεκροταφείο του 1843 στην πόλη Borisov, στις 27/06 το ίδιο συνέβη στην Τσεχία στην πόλη Uhersky Ostroh, στις 31/07 στη Ρωσία, στην πόλη Tver, στις 15/05 στο Όσλο, στις 17/06 στην πόλη Wroclaw της Πολωνίας και πολλά ακόμα παρόμοια στην Αμερική –και συγκεκριμένα στην Καλιφόρνια-, στην Αυστρία, το Βέλγιο κ.α. Σύμφωνα δε με μελέτες που έγιναν στην Ολλανδία, αυτά τα περιστατικά έχουν διπλασιαστεί σε σχέση με το 2008. Οι Εβραίοι στο Άμστερνταμ έχουν δηλώσει επανειλημμένα ότι νιώθουν πολιορκημένοι και εκτεθειμένοι σε «παρατσούκλια», μηνύματα μίσους, σωματικές βλάβες, γκράφιτι στους τοίχους και βανδαλισμούς των σπιτιών και της περιουσίας τους, ζητώντας από την κυβέρνηση να λάβει δραστικά μέτρα.

Όλα τα παραπάνω καθιστούν σαφές ότι τα γεγονότα στην Ελλάδα δεν αποτελούν μέρος ενός σκοτεινού σχεδίου. Ή μήπως αποτελούν; Ο Καρατζαφέρης είπε στον Πάγκαλο: «Γνωρίζετε πάρα πολύ καλά ότι τώρα υπάρχει μια διαφοροποίηση στο τρίγωνο Άγκυρας, Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ και ενδεχομένως να μην ήθελαν μιαν άλλη δίοδο προσέγγισης Ελλάδας και Ισραήλ και δημιούργησαν αυτό το έγκλημα. Πολύ φοβούμαι ότι κάποιοι προσπαθούν να δημιουργείται και μια κόντρα μεταξύ των εξωκοινοβουλευτικών άκρων».

Είναι αλήθεια ότι η Washington πιέζει την Τουρκία να βελτιώσει τις σχέσεις της με το Ισραήλ, καθώς οι δύο χώρες φαίνεται ότι κινούνται ολοταχώς σε αδιέξοδο. Ο ίδιος ο Obama επεσήμανε στον Τούρκο πρωθυπουργό, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του τελευταίου στην Washington, ότι είναι πολύ σημαντικό να συμφιλιωθούν Τουρκία με Ισραήλ. Ειδικά μετά την πρόσφατη μετάδοση ενός τηλεοπτικού προγράμματος στην τουρκική τηλεόραση, με έντονα αντισημιτικό χαρακτήρα. Κάτι που οδήγησε σε θερμό διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ των δύο χωρών. Ο Soner Cagaptay του Washington Institute for Near East Policy υποστήριξε ότι ο Obama έπραξε ορθώς, προσθέτοντας όμως ότι η έντονη στήριξη του Ερντογάν στο Ισλαμικό κόμμα AKP αλλά και ο πολιτικός του φανατισμός, αφήνουν λίγα περιθώρια πραγματικής επίδρασης του Λευκού Οίκου. Το AKP δείχνει μένος προς το Ισραήλ. Και αυτό σημαίνει αυτόματα όχι ότι ο Obama δε μπορεί να περάσει το μήνυμά του, αλλά ότι οι Τούρκοι Ισλαμιστές έχουν πρόβλημα στο να το αποδεχτούν. Το κόμμα υποστηρίζει επίσης ότι «η Αμερική δεν είναι η υπερδύναμη που ήταν κάποτε και ότι το Αφγανιστάν και το Ιράν την κάνουν ό,τι θέλουν».

Αυτό το ανοιχτό μέτωπο όντως αφήνει περιθώριο περαιτέρω προσέγγισης Ελλάδας και Ισραήλ. Όμως με τις συνεχείς επιθέσεις σε εβραϊκά μνημεία, ανά την Ελλάδα, κάτι τέτοιο δυσκολεύει τα πράγματα. Ποιος έχει να κερδίσει από τη διατάραξη των σχέσεων Ελλάδας-Ισραήλ; Ποιος πιστεύει ότι θα διαταραχθούν οι σχέσεις, από τη στιγμή που η επίσημη θέση της κυβέρνησης είναι ότι «Οι Έλληνες Εβραίοι, είναι Έλληνες πολίτες, ισότιμοι καθόλα με τους υπόλοιπους Έλληνες πολίτες και η ελληνική κοινωνία και πολιτεία είναι αποφασισμένη να προστατέψει την ομαλή τους διαβίωση, την πρόοδο και την προκοπή τους και, βεβαίως, τους τόπους και τις μορφές με τις οποίες αυτοί θρησκεύονται»; Δύο Βρετανοί, δύο Αμερικανοί και ένας Έλληνας; Think again...

Η αλήθεια για την κατάσταση στην Ελλάδα (;)

(Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 01/02/2010)

Είναι απόλυτα σίγουρο ότι όποιος παρακολουθεί στενά τις πολιτικές και κυρίως τις οικονομικές εξελίξεις στην Ελλάδα το τελευταίο διάστημα έχει προβληματιστεί. Ακόμη πιο «προβληματικές» όμως είναι οι δηλώσεις που ακούγονται, όχι μόνο από στελέχη της κυβέρνησης, αλλά πλέον και από ξένες έγκυρες και έγκριτες εφημερίδες, όπως οι Financial Times, οι οποίοι σήμερα δημοσίευσαν άρθρο που αναφέρει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με την Κίνα για την παροχή δανείου –ή ακόμα πιο ξεκάθαρα για την κάλυψη μέρους του δημόσιου χρέους- με αντάλλαγμα μερίδια της Εθνικής Τράπεζας (!). Η κυβέρνηση αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι κάτι τέτοιο έχει όντως λάβει χώρα, σε μια ύστατη προσπάθεια να συμμαζέψει την κατάσταση. Τούρκος οικονομολόγος όμως άδραξε της ευκαιρίας και δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου «Ορίστε! Η Ελλάδα πτώχευσε!».

Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Δηλαδή από την επομένη των εκλογών του Οκτωβρίου. Αρχικά, οι νεοεκλεγέντες υπουργοί και υφυπουργοί δήλωναν πως κληρονόμησαν μια δραματική κατάσταση στα υπουργεία, την οικονομία, τα ταμεία, στο δημόσιο χρέος, τις δημόσιες υπηρεσίες, τις πάσας κατηγορίας οφειλές. Ακούστηκαν δηλώσεις όπως: «Δεν υπάρχει σάλιο», «Η Ευρωπαϊκή Ένωση μας πληρώνει αυτή τη στιγμή τους μισθούς του Δημοσίου», «Ο ΕΟΤ χρωστάει ενοίκια σε όλες τις χώρες», «Ο κατώτατος μισθός στελέχους της ΕΡΤ είναι 350.000 το εξάμηνο», «Ο ΟΑΕΔ αδυνατεί να πληρώσει το επίδομα ανεργίας»… και πολλές ακόμα. 

Μετά άρχισε ο ευρωπαϊκός λιθοβολισμός. Ακούστηκε ότι η ΕΕ μας ήθελε εκτός Ευρωζώνης, καθώς είμαστε η μόνη χώρα με τόσο μεγάλο δημόσιο έλλειμμα, απειλώντας την σταθερότητα της Ένωσης. Θα είμαστε υπό στενή παρακολούθηση. Το ΔΝΤ ενδεχομένως να μη μας βοηθήσει, αν δε δει σύντομα κάποια αποτελέσματα από αυτά που υποσχέθηκε ο υπουργός Οικονομικών. 

Πέραν των δηλώσεων, από πάσα κατεύθυνση, βλέπουμε εμείς οι ίδιοι την κατάσταση που χειροτερεύει, όλο και με πιο έντονους ρυθμούς. Η ανεργία αυξάνεται με αλματώδη βήματα. Η εγκληματικότητα, ειδικά στα αστικά κέντρα, γίνεται ολοένα και πιο έντονη. Η αγορά πεθαίνει. Μαγαζιά και επιχειρήσεις κλείνουν. Οι μισθοί και οι συντάξεις μειώνονται… ελπίζουμε μόνο να μην κοπούν εντελώς. Τουλάχιστον για εκείνους που τις λαμβάνουν τώρα. Γιατί η σημερινή γενιά των 30 και των 40 δεν έχει απολύτως καμία ελπίδα για σύνταξη.

Το ερώτημα είναι το εξής. Που ακριβώς βαδίζει η Ελλάδα; Πως και γιατί κυκλοφόρησε αυτό το δημοσίευμα στους Financial Times; Αποκύημα φαντασίας ή όχι και τόσο; Αν στην Κίνα το αντάλλαγμα είναι/ ήταν/ θα ήταν μερίδια στην Εθνική Τράπεζα, μήπως κάποιο άλλο αντάλλαγμα θα είναι η κυριαρχία στο Αιγαίο; Μήπως θα είναι τα σύνορα της Ελλάδας προς Βορρά; Μήπως θα είναι η Μακεδονία; Η Θεσσαλονίκη; Η διαχείριση δημοσίων οργανισμών; Μόνο τα χειρότερα είμαστε σε θέση να σκεφτούμε.

Προβλήματα ξεφυτρώνουν διαρκώς και από παντού. Σε μείζων θέμα την τελευταία περίοδο έχει αναδειχτεί η μεταναστευτική πολιτική της Ελλάδας και η παροχή ιθαγένειας σε παιδιά μεταναστών. Από πού συρρέουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Το κυριότερο ερώτημα είναι όμως, γιατί συρρέουν στην Ελλάδα; Κατά ποια έννοια η Ελλάδα φαίνεται ως παράδεισος ευκαιριών, όταν αυτή τη στιγμή δεν μπορεί καν να θρέψει τους κατοίκους της; Τους υπαλλήλους του Δημοσίου, τους συνταξιούχους και τους ανέργους; Δεν είναι θέμα ρατσισμού, όπως το θέτουν πολλοί. Είναι θέμα capacity. Εκείνοι που δε γνωρίζουν, σχολιάζουν πως όλες οι Ευρωπαϊκές χώρες δέχονται με ευκολία τους μετανάστες. Αυτό είναι πέρα για πέρα αναληθές. Όλες οι Ευρωπαϊκές χώρες έχουν αυστηρότατη νομοθεσία, αναφορικά με τη μετανάστευση, ειδικά όταν δεν υπάρχει προκαθορισμένος επαγγελματικός προσανατολισμός. Και φυσικά δε θα αναφερθώ καθόλου στην Αμερική και τη δική της μεταναστευτική πολιτική.

Που βαδίζει λοιπόν η Ελλάδα; Θέλουμε, έχουμε ανάγκη να δούμε φως στο τούνελ, αλλά η αλήθεια είναι ότι τίποτα δεν είναι αισιόδοξο πλέον. Βαλλόμεθα από παντού. Και δεν είναι ότι η κυβέρνηση δεν προσπαθεί. Είναι απλά ότι υπάρχουν συσσωρευμένα προβλήματα, εδώ και δεκαετίες. Προβλήματα που σπρώχνονταν κάτω από το χαλί μήπως και «εξαφανιστούν». Προβλήματα που παραβλέφθηκαν στον βωμό της «καρέκλας» και του «εύκολου κέρδους». Προβλήματα οικονομικά, πολιτικά, δημοσιονομικά, αμυντικά, διπλωματικά. Είναι όλα αυτά τα προβλήματα που κανένας δεν φρόντισε να λύσει, έστω και μέρος τους, γιατί κανείς ίσως δεν ήταν ικανός να κοιτάξει πιο μπροστά και ίσως κανείς δεν ένιωσε χρέος να κάνει κάτι για την Ελλάδα. Ίσως γιατί και ο Έλληνας δεν μπορεί πλέον να δει πολύ μακριά. Όταν δεν είσαι σίγουρος ότι μπορείς να αντιμετωπίσεις το αύριο, πως μπορείς να κοιτάξεις το μεθαύριο; Αισθανόμαστε καλά όταν «βγάζουμε» τη μέρα, χωρίς να σκεφτούμε ή χωρίς να θέλουμε να σκεφτούμε τι θα γίνει σε 1, 2 ή 5 χρόνια. Μήπως γιατί είμαστε σίγουροι ότι το αύριο θα είναι δυσοίωνο; Μήπως επειδή δεν έχουμε κάπου να στηριχθούμε; Μήπως επειδή τα ΜΜΕ προβάλουν πάντα και μόνο τα προβλήματα του τόπου; Ποιος έχει τα κότσια όμως να μας πει για την αληθινή κατάσταση που επικρατεί αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα; Ο λαός της Ιρλανδίας δέχτηκε να εφαρμόσει πολύ αυστηρά δημοσιονομικά και οικονομικά μέτρα για την ανόρθωση της οικονομίας της χώρας. Εμείς γιατί δυσκολευόμαστε; Κάποιοι σχολίασαν ότι η κυβέρνηση της Ιρλανδίας αντιμετώπισε με σθένος τον λαό και είπε την αλήθεια. Όλη την αλήθεια. Από τους Έλληνες τι κρύβεται; Τι παιχνίδια παίζονται; Ας αποκτήσει επιτέλους κάποιος το σθένος να μας ενημερώσει για το που ακριβώς βαδίζει η Ελλάδα εν έτει 2010.

Η Κίνα ως παγκόσμια ηγέτιδα δύναμη (;) (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 08/02/2010)

«Όταν η Κίνα γίνει αρκετά ισχυρή ώστε να μπορεί να σταθεί μόνη της, μπορεί και να μας αγνοήσει πλήρως. Λίγο πιο μετά μπορεί να στραφεί εναντίον μας, εφόσον θεωρήσει ότι αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά της». Henry Kissinger

Διαβάσαμε πρόσφατα σε μία –για κάποιους ίσως προκλητική- συνέντευξη του Gore Vidal στην Βρετανική Independent ότι η Αμερική θα καταρρεύσει, ότι η οικονομία της θα καταταχθεί κάπου ανάμεσα σε αυτή της Βραζιλίας και της Αργεντινής και ότι η Κίνα θα αναδειχθεί ως η νέα υπερδύναμη. Η Αμερική θα κατέβει από τη διεθνή σκηνή, αποδυναμωμένη από τους μακρινούς πολέμους, αλλά και την κακή πολιτική ηγεσία. Ο Christopher Hitchens, από την άλλη, σε συνέντευξη που έδωσε στο Vanity Fair δήλωσε πως ο Vidal έχασε τα μυαλά του. Επί λέξει: «Vidal Loco»… Όμως, στη συνέχεια δήλωσε ότι θαύμασε πραγματικά την τελετή που πραγματοποίησαν οι Κινέζοι για τους 8 συμπολίτες τους που σκοτώθηκαν στη Αϊτή, κατά τη διάρκεια του φονικού σεισμού, που έλαβε πρόσφατα χώρα εκεί.

Πόσων άραγε νεκρών Αμερικανών τα φέρετρα γύρισαν πίσω στις ΗΠΑ, από το μακρινό Ιράκ, Αφγανιστάν, Κόσσοβο κ.ο.κ.; Ο Πρόεδρος Obama υπόσχεται την παύση των πολέμων αυτών και την άμεση επιστροφή των στρατιωτών στην πατρίδα τους. Δήλωσε μάλιστα σε μία ομιλία του στο State of the Union ότι η Αμερική κουράστηκε πλέον να αστυνομεύει τη διεθνή κοινότητα. Όταν δεν ακούγεται κουβέντα για το Ισραήλ και την Παλαιστίνη από έναν Αμερικανό Πρόεδρο, τότε πρέπει να είμαστε σχεδόν σίγουροι ότι η Αμερική γίνεται εσωστρεφής, κάτι για το οποίο έχουμε επιχειρηματολογήσει σε προηγούμενο άρθρο (Βλ. «Η ρότα της Αμερικανικής Εξωτερικής Πολιτικής», 09/11/2009).

Ο αριθμός των νεκρών Αμερικανών στρατιωτών στοιχειώνει τους πολίτες. Από τη μία γίνεται –ίσως- κατανοητή η ανάγκη για τη διαφύλαξη της διεθνούς ασφάλειας. Από την άλλη όμως, υπάρχει έντονη δυσαρέσκεια. Μήπως όλα αυτά τα δισεκατομμύρια δολάρια έπρεπε να επενδυθούν για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ; Για την Υγειονομική Περίθαλψη; Την Κοινωνική Πρόνοια; Ακόμα και για την Αμερική –ειδικά αυτή την κρίσιμη περίοδο- υπάρχουν πολλά άλυτα προβλήματα. Ίσως και λόγω μεγέθους της χώρας, αλλά και του πληθυσμού, τα προβλήματα αυτά φαντάζουν υπερβολικά διογκωμένα. Η Κίνα από την άλλη πλευρά ανεβαίνει κατηγορίες ειρηνικά. Χωρίς παρεμβολές. Αβίαστα και ανεμπόδιστα –θα ’λεγε κανείς.

Let’s take a moment though here. Ας αναλογιστούμε πως θα ήταν τα πράγματα σε 20 ή 30 χρόνια από τώρα. Μπορεί η Κίνα να σταθεί μόνη, σαν ηγέτιδα δύναμη; Χωρίς να υπολογίζει κόστος και θυσίες; Σίγουρα η χώρα αυτή ανεβαίνει διαρκώς και όπως είπε και ο Obama «δεν παίζουν για την δεύτερη θέση». Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι 20 χρόνια μετά, οι ΗΠΑ έχουν αποσυρθεί από την Οκινάουα και τη Νότια Κορέα. Ας υποθέσουμε ότι η Ιαπωνία έχει αναπτύξει πλήρως τα πυρηνικά της όπλα. Ειδικά, χωρίς την «επιτήρηση» των ΗΠΑ. Που θα οδηγούσε κάτι τέτοιο; Πυρηνική Ιαπωνία. Πυρηνική Κίνα. Απούσα Αμερική. Τι γίνεται με τη διαφωνία για τα πλούσια σε φυσικό αέριο νησιά της Ανατολικής Σινικής Θάλασσας; Τι γίνεται με την έλλειψη επιτήρησης στη Βόρειο Κορέα;

Όλες αυτές οι δυσκολίες φυσικά δεν περιορίζονται στην περιοχή της Ασίας. Η Αφρική και η Μέση Ανατολή δεν είναι ακριβώς παιδικές χαρές. Ας πούμε ότι στην Αφρική βασιλεύουν πλέον παντού τρομοκρατικές ομάδες. Ας υποθέσουμε ότι έχουν απαγάγει και απειλούν να σκοτώσουν 10 ομήρους, αν δεν αποσυρθεί η Κίνα από την ήπειρο. Ας υποθέσουμε ότι τα Ηνωμένα Έθνη δεν μπορούν πλέον να κάνουν απολύτως τίποτα. Με ελάχιστα μέλη που διαθέτουν δικαίωμα αρνησικυρίας, θεωρούν ότι δεν έχουν καμία ισχύ για κράτη που βρίσκονται τόσο «μακριά» και έτσι δεν εμπλέκονται σε καμία διαπραγμάτευση και δε συμμετέχουν σε καμία προσπάθεια.

Το State Department τότε θα δηλώσει: «Ελπίζουμε πως η Κίνα θα φτάσει σε συμβιβασμό με τις τρομοκρατικές ομάδες στην Αφρική, γιατί ο πόλεμος δεν είναι σωστή επιλογή. Και επίσης ελπίζουμε πως η Κίνα θα ηγηθεί των διαπραγματεύσεων στο Ισραηλινό-Παλαιστινιακό, για να σταματήσει ο πόλεμος στη Γάζα».

Σενάριο επιστημονικής φαντασίας; Ίσως. Ίσως και όχι.

Η Κίνα σίγουρα ανεβαίνει ως οικονομική δύναμη και σε συνδυασμό με τον εκμοντερνισμό του στρατού της, γεννά το εξής ερώτημα: Πως θα χρησιμοποιήσει αυτή τη διττή ισχύ; Κατά καιρούς, έχει επιδείξει επιθετικές τάσεις στην περιοχή. Εδαφικές διεκδικήσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα (στα νησιά Parcels και Spralys) και κακό παρελθόν το 1974 και το 1988 με το Βιετνάμ. Η περίπτωση της Ταϊβάν, επίσης, αποτελεί κακό παράδειγμα. Γνωρίζουμε ότι η Κίνα τη θεωρεί ως επαρχία της. Όταν, λοιπόν, το 1996 της επιτέθηκε από θαλάσσης, εκτοξεύοντας πυραύλους, και αρνήθηκε να δεσμευτεί σε εκεχειρία, οι ΗΠΑ απέστειλαν 2 αντιτορπιλικά στην περιοχή. Ο τότε πρωθυπουργός της Κίνας, Li Peng, ζήτησε από τις ΗΠΑ να κρατήσει τα πλοία της μακριά από τα στενά της Ταϊβάν και απείλησε με χρήση πυρηνικών, αν η Αμερική κινηθεί επιθετικά. Τελικά το θέμα λύθηκε, αλλά ο κόσμος είδε ότι η Κίνα, αν το αποφασίσει, και μπορεί και θα δράσει.

Η πολιτική σταθερότητα της Κίνας είναι ένα ακόμα καυτό θέμα. Το κομμουνιστικό καθεστώς εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα ισχυρό, παρά τις μεταρρυθμίσεις. Φαίνεται ότι η χώρα εξακολουθεί να πιστεύει ότι τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και η Προώθηση της Δημοκρατίας από τη Δύση αποτελούν μια προσπάθεια παρέμβασης στα εσωτερικά της, κάτι το οποίο δε δέχεται. Οι Κινέζοι ηγέτες φαίνεται ότι πιστεύουν στην επιβολή βίας. Το σύστημα αξιών, η εθνική ενότητα και η προφύλαξη του πολιτικού συστήματος βρίσκονταν πάντα πάνω από την ειρήνη.

Το τελευταίο προβληματικό πεδίο συσχετίζεται με τους φυσικούς πόρους που θα διατηρήσουν την χώρα σε ισχυρή θέση. Στην Κίνα ζει το 22% του πλανήτη, αλλά η χώρα διαθέτει μόνο το 7% της καλλιεργήσιμης γης. Κάτι που συνεχώς μειώνεται εντωμεταξύ. Αν ο πληθυσμός συνεχίσει να αυξάνεται, θα χρειάζονται περίπου 150 τόνοι περισσότερης τροφής σε σύγκριση με 10 ή 15 χρόνια πριν. Ενώ παρόλο που τώρα η Κίνα κάνει εξαγωγή πετρελαίου, με την ταχεία βιομηχανοποίηση που γνωρίζει, σύντομα θα πρέπει να κάνει εισαγωγή. Η ικανότητα, λοιπόν, της κινεζικής κυβέρνησης να διαχειριστεί αυτή την κατάσταση θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο μέλλον των εδαφικών της διεκδικήσεων και της σταθερότητας του καθεστώτος. Καθώς λοιπόν η Κίνα γίνεται μια ολοένα και μεγαλύτερη οικονομική και στρατιωτική δύναμη, ο κίνδυνος της αποτυχίας χειρισμού όλων αυτών των θεμάτων θα έχει δραματικό αντίκτυπο στα συμφέροντα της Δύσης στην περιοχή.

Τι συμπέρασμα βγάζουμε λοιπόν; Αληθεύουν οι προβλέψεις που θεωρούν την Κίνα ως την μελλοντική παγκόσμια ηγέτιδα δύναμη; Σίγουρα διαθέτει την ισχύ. Αυτό που δε ξέρουμε, είναι αν διαθέτει στόφα παγκόσμιου ηγέτη. Η αλήθεια είναι ότι η Αμερική έχει κατηγορηθεί και εξακολουθεί να κατηγορείται για παρεμβατική πολιτική στα εσωτερικά άλλων χωρών. Μήπως όμως να δούμε και την άλλη πλευρά; Σίγουρα υπάρχουν κρυφά οικονομικά συμφέροντα. Σίγουρα παίζονται παιχνίδια για τη διεκδίκηση της μερίδας του λέοντος στη σφαίρα επιρροής των εκάστοτε περιοχών. Μέση Ανατολή, Βαλκάνια, Ανατολή. Αλλά… μήπως όλοι κρυβόμαστε πίσω από την Αμερική; Μήπως πέραν από τα συμφέροντα και τις σφαίρες επιρροής, υπάρχει και το γνήσιο ενδιαφέρον για την επικράτηση της δημοκρατίας; Μήπως κατά βάθος έχουμε ανάγκη από τις παρεμβάσεις της Αμερικής; Και… μήπως η Κίνα δε θα γίνει ποτέ Αμερική στη θέση της Αμερικής; Γιατί δε θα χει ποτέ το σθένος να αγωνιστεί και να θυσιαστεί για κάτι πέραν των δικών της συμφερόντων;

Η μεγάλη ανατροπή στη Μασαχουσέτη (Δημοσίευση στην Εφημερίδα Greek News 25/01/2010)

H Αμερική είναι μια χώρα που εν γένει χαρακτηρίζεται από πολιτική απάθεια. Ίσως το γεγονός ότι η ψήφος δεν είναι υποχρεωτική. Ίσως το ότι ο μέσος Αμερικανός δεν φαίνεται να παθιάζεται με την πολιτική. Ίσως το ότι δεν υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για το τι γίνεται στον κόσμο ή για το πώς επηρεάζει η Αμερική τον κόσμο. Διεξάγω τα άνωθι συμπεράσματα έχοντας ζήσει στις ΗΠΑ για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα και έχοντας γνωρίσει ανθρώπους, τόσο σε ακαδημαϊκό, όσο και σε πολιτικό επίπεδο, σε διάφορες Πολιτείες. Όμως ο παραπάνω κανόνας –όπως και όλοι- έχει τις εξαιρέσεις του. Σπάνια μεν, γεγονός δε, έχουμε δει τους Αμερικανούς πολίτες να χώνουν το μαχαίρι στο κόκαλο της πολιτικής ιεραρχίας. Έτσι… για να υπενθυμίζουν στους «από πάνω» ποιος είναι το αφεντικό. Αυτά είναι τα καλά της δημοκρατίας άλλωστε.

Σε μια Πολιτεία, όπως αυτή της Μασαχουσέτης, στην οποία κυριαρχούσαν επί 57 συναπτά έτη οι Δημοκρατικοί, έγινε η έκπληξη. Ένας σχετικά άγνωστος Ρεπουμπλικάνος κέρδισε τη μάχη σε μία –σχεδόν- «απάτητη» Πολιτεία- δημιουργώντας πρόβλημα στο κυβερνών κόμμα και ουσιαστικά στερώντας από τον Obama τη διευρυμένη πλειοψηφία στη Γερουσία. Ιστορικά, αυτό έχει λάβει χώρα κάμποσες φορές και για διάφορους λόγους˙ συνήθως, δε, κατά τον δεύτερο χρόνο της Προεδρίας. Το 1970 ήταν ο πόλεμος του Βιετνάμ, το 1982 η παραπαίουσα οικονομία, το 1994 οι φορολογικές αυξήσεις και η αναδιοργάνωση του Προγράμματος Υγειονομικής Περίθαλψης. Τώρα, είναι η μυστηριώδης και ίσως τρομαχτική πρόταση Obama για το Πρόγραμμα Υγειονομικής Περίθαλψης, τα εξαιρετικά υψηλά ποσοστά ανεργίας, με δείκτες που όχι μόνο δε μειώνονται, αλλά αντίθετα γνωρίζουν τρομαχτική αύξηση και τις κατασχέσεις κατοικιών να σημειώνουν νέα ρεκόρ. Η πολιτική τάση ταλαντώνεται, λοιπόν, ακόμα και σε Πολιτείες, που ως τώρα ήταν κατ’ εξοχήν μπλε.

Ο νικητής Brown έχει διατηρήσει γενικά ένα υψηλό πολιτικό προφίλ. Οι δηλώσεις και οι πεποιθήσεις του για το περιβάλλον και την τεχνολογία ήταν πάντα μπροστά, παρά τα 71 του χρόνια. Ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε και την 40ετή του πολιτική πείρα και καριέρα. Από την άλλη, το ύψος της χρηματοδότησης της καμπάνιας του δεν πλησίασε καν αυτό της συνυποψήφιάς του Ρεπουμπλικανής, Meg Whitman, ούτε εκείνο του Steve Poizner, Επίτροπου Ασφαλείας. Η μεν Whitman διέθεσε 39 εκατομμύρια δολάρια –από δική της περιουσία- και ο Poizner 19 εκατομμύρια!

Είναι δύσκολο να πούμε ότι η νίκη αυτή ήταν εντελώς τυχαία, δεδομένου ότι οι Ρεπουμπλικάνοι νίκησαν τόσο στη Βιρτζίνια, όσο και στο New Jersey το περασμένο φθινόπωρο. Στο τέλος όμως, εκείνο που μετράει περισσότερο είναι η δημοτικότητα του κάθε υποψηφίου, αλλά και η ενέργεια που αποπνέει η καμπάνια του. Η Martha Coakley λέγεται ότι έχασε τη μάχη στη Μασαχουσέτη γιατί δεν προσπάθησε πολύ σκληρά, ούτε έγκαιρα. Η καμπάνια της ήταν χαλαρή και περισσότερο αφημένη στην τύχη της. Ενώ από την άλλη, η καμπάνια του Brown ήταν γεμάτη ζωντάνια. Χαρισματική, ίσως να την χαρακτήριζε κανείς. Όποιος την παρακολούθησε στενά, θα συμφωνήσει. Όπως και να έχει το πράγμα όμως, η ήττα των Δημοκρατικών ήταν μια ψυχρολουσία για τον Obama και την κυβέρνησή του, κάτι που ορισμένοι πολιτικοί αναλυτές είχαν προβλέψει.

Το ερώτημα πλέον είναι πως θα επηρεάσει αυτή η νίκη όχι μόνο τις εκλογές σε όλες τις Πολιτείες, αλλά και την προώθηση και ψήφιση πληθώρας νομοσχεδίων, που προσπαθεί να περάσει ο Obama. Το πρώτο θέμα που απασχολεί τους απανταχού πολιτικούς αναλυτές είναι το τι θα γίνει στην Καλιφόρνια, η οποία είναι as blue as Massachusetts! Ο Bill Darrick, στρατηγικός αναλυτής για τους Δημοκρατικούς, δήλωσε πως: «Το μόνο που θα πρέπει να τρομάζει τους Δημοκρατικούς της Καλιφόρνια είναι ότι η Μασαχουσέτη είναι όσο σταθερά μπλε είναι και η Καλιφόρνια. Αν λοιπόν ένας Ρεπουμπλικάνος κερδίζει στη Μασαχουσέτη, είναι απόλυτα πιθανό να συμβεί το ίδιο και στην Καλιφόρνια». Που σημαίνει ότι τα δύο φρούρια των μπλε θα καταρρεύσουν σα χάρτινοι πύργοι, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Από την άλλη, όσο ο Obama χάνει έδαφος, δημιουργούνται πολιτικά προβλήματα όχι μόνο στο κυβερνών κόμμα, αλλά πλέον και σε ολόκληρη τη χώρα. Οι Δημοκρατικοί χάνουν τις 59 τους έδρες στη Γερουσία, που σημαίνει ότι τους αφαιρείται η ενισχυμένη πλειοψηφία που απαιτείται για να περάσουν την ψήφιση των νομοσχεδίων. Δεν είναι μόνο το Πρόγραμμα Υγειονομικής Περίθαλψης και το Ασφαλιστικό, αλλά και ολόκληρη η προεδρική ατζέντα που αφορά πληθώρα κρίσιμων θεμάτων, όπως η Οικονομία, η Πράσινη Ανάπτυξη, η Ενέργεια, η Μετανάστευση, η Απασχόληση, αλλά και η πολυσυζητημένη επιστροφή των στρατευμάτων από τα μακρινά πολεμικά μέτωπα –Ιράκ και Αφγανιστάν. Είναι πολύς καιρός που οι Αμερικανοί είναι κάθετα αντίθετοι με την αποστολή στρατευμάτων στο εξωτερικό, αφού πραγματικά δεν κατανοούν τους λόγους για τους οποίους ξοδεύονται εκατομμύρια δολάρια σε επιθέσεις, πολέμους και μακροχρόνια παραμονή Αμερικανών στρατιωτών σε μακρινά μέρη, με μόνη δικαιολογία την προστασία και επιβολή της δημοκρατίας και τον φόβο για τη διεθνή ασφάλεια. Βέβαια, αυτή είναι η δικαιολογία που «πρέπει» να προβάλλεται. Στο παρασκήνιο διαδραματίζονται πάντα διαφορετικά «παιχνίδια».

Πάντως, φαίνεται ότι αν δεν υπάρξουν δραματικές τροποποιήσεις στο νομοσχέδιο για την Υγεία, το οποίο ήδη είναι μετέωρο εδώ και μήνες μεταξύ Γερουσίας και Βουλής, η τελική του ψήφιση θεωρείται αμφίβολη, αφού σε αντίθεση με τους Δημοκρατικούς, οι Ρεπουμπλικάνοι Γερουσιαστές συγκροτούν ένα άρρηκτο πολιτικό μέτωπο. Ήδη πολλοί Δημοκρατικοί Βουλευτές και Γερουσιαστές προσανατολίζονται στο να αλλάξουν την πολιτική τους ρότα και να γίνουν πιο σκληρά συντηρητικοί και επικριτικοί στην πολιτική Obama, έτσι ώστε να γλυτώσουν τις έδρες τους. Αν, παρόλα αυτά, η κατάσταση συνεχίσει ως έχει, προβλέπεται πως οι Δημοκρατικοί θα αντιμετωπίσουν μεγάλο πρόβλημα στις εκλογές του 2010 και ακόμη χειρότερα, αν εγκαταλειφθεί το σχέδιο αναδιαρρύθμισης του συστήματος Υγείας, μπορεί και να αποτελέσει την αρχή του τέλους για την Προεδρία Obama, η οποία ξεκίνησε πριν ένα χρόνο με τις καλύτερες προοπτικές.