Μια αδιανόητη τραγωδία… μια δακρυσμένη Ελλάδα

Σκοτείνιασε η Ελλάδα. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Με δάκρυα στα μάτια, σοκ και βαθιά θλίψη παρακολουθούμε τα γεγονότα που διαδραματίζονται αυτή τη στιγμή στο κέντρο της Αθήνας. Τρεις νεκροί άνθρωποι. Τρεις αθώοι συμπολίτες μας, εργαζόμενοι, πέθαναν από ασφυξία στο υποκατάστημα της Marfin Bank στην οδό Σταδίου 23. Δύο γυναίκες, εκ των οποίων η μια ήταν 30 ετών και έγκυος 4 μηνών, και ένας άντρας δεν κατάφεραν να διαφύγουν από το φλεγόμενο κτίριο, μετά τη ρίψη βροχής μολότοφ. Τρεις άνθρωποι δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ. Τρεις νέοι άνθρωποι δεν πρόλαβαν να ζήσουν και πέθαναν δίπλα στα γραφεία τους...

Το Σύνταγμα φλέγεται. Μαζί του τα Εξάρχεια και ο χώρος γύρω από το Πολυτεχνείο.

Δύο κτίρια φλέγονται και από ότι φαίνεται έχουν καταστραφεί ολοσχερώς στις λεωφόρους Αμαλίας και Συγγρού. Δεκάδες άνθρωποι έχουν ήδη μεταφερθεί σε νοσοκομεία, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 50 προσαγωγές. Η Αθήνα μια πόλη φάντασμα και η Ελλάδα μια χώρα σε πένθος. Δεκάδες καταστήματα έχουν καταστραφεί, αυτοκίνητα έχουν καεί, αστυνομία, περιπολικά, πυροσβεστικά περιπολούν και οι γνωστές ομάδες κουκουλοφόρων, άνευ συναίσθησης και ψυχής, καταστρέφουν τα πάντα. Ήταν σίγουρο ότι με τέτοιο μένος σήμερα θα χυνόταν αίμα. Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδονται αυτή τη στιγμή, έξω από την τράπεζα που τυλίχθηκε στις φλόγες έλαβε χώρα μια αδιανόητη συζήτηση. Βουλευτής του ΠΑΣΟΚ φαίνεται ότι βρισκόταν μπροστά την ώρα που το κτίριο της τράπεζας καιγόταν. Ένα πυροσβεστικό και αστυνομικοί ήταν έτοιμοι να επέμβουν για να απεγκλωβίσουν τους εργαζόμενους και την ώρα που πλησίαζαν, οι κουκουλοφόροι τους σταμάτησαν και μάλιστα κατέβασαν από το πυροσβεστικό τον οδηγό και τους πυροσβέστες. Όταν εκείνοι είπαν ότι υπάρχουν άνθρωποι εγκλωβισμένοι στην τράπεζα, οι κουκουλοφόροι απάντησαν: «Να καούν. Είναι υπάλληλοι μιας τράπεζας».

Η σημερινή πορεία ήταν πραγματικά συγκλονιστική με συμμετοχή τουλάχιστον 25.000 ανθρώπων• μια από τις μεγαλύτερες των τελευταίων 50 χρόνων. Μια πορεία που ξεκίνησε ειρηνικά –όπως όφειλε να είναι. Μια πορεία οργανωμένη και καλώς φρουρούμενη. Μια πορεία ανθρώπων που αναρωτιούνται γιατί πρέπει να πληρώσουν τη νύφη της οικονομικής κατάρρευσης της χώρας και γιατί πρέπει να παραδοθεί η Ελλάδα άνευ όρων στα κοράκια της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η ακαδημαϊκή ερώτηση που πήγαν τα λεφτά έχει απαντηθεί εδώ και χρόνια, αλλά μόλις τώρα ο κόμπος έφτασε στο χτένι. Τώρα ο κόσμος βρέθηκε vis-à-vis με τη μείωση των μισθών, των δεδουλευμένων και των συντάξεών τους. Τώρα ο κόσμος κατανόησε ότι όλα αυτά τα χρόνια που κάποιοι έτρωγαν, όλα αυτά τα χρόνια που ο δημόσιος τομέας διογκωνόταν, όλα αυτά τα χρόνια που το δημόσιο χρήμα κατασπαταλείτο, κάποιος κάποτε θα πλήρωνε τη νύφη.

Οι χειρότεροι φόβοι μας βγήκαν αληθινοί και εικάζω δυστυχώς ότι όλα αυτά που έλαβαν χώρα σήμερα θα είναι μόνο η αρχή. Έχουμε παράδοση άλλωστε στις βίαιες και αιματηρές εξεγέρσεις. Η διαφορά αυτή τη φορά είναι ότι ο κόσμος γνωρίζει πολύ καλά τους ενόχους. Ο κόσμος ξέρει πολύ καλά ποιος έφαγε και ποιος έτρωγε εδώ και χρόνια. Ο κόσμος ξέρει ποιοι έφαγαν εκατομμύρια από τις αποταμιεύσεις των πολιτών στο χρηματιστήριο, ποιοι έφαγαν εκατομμύρια στο Βατοπέδι και ποιοι έχτιζαν βίλες και κυκλοφορούσαν με 20μετρα ιστιοφόρα. Ο κόσμος ξέρει, γι’ αυτό αντιδρά…

Ο πρωθυπουργός μιλά αυτή τη στιγμή στη Βουλή, η οποία είναι κατά το 85% πλήρης βουλευτών, από την πλευρά της Νέας Δημοκρατίας, του ΠΑΣΟΚ, του ΛΑΟΣ και λιγότερο του ΚΚΕ. Πριν από περίπου μία ώρα έλαβε χώρα μια εντονότατη αντιπαράθεση μεταξύ του προέδρου του ΛΑΟΣ, Γιώργου Καρατζαφέρη, και της προέδρου του ΚΚΕ, Αλέκας Παπαρήγα. Σε δικαιολογημένο ίσως παραλήρημα, ο κ. Καρατζαφέρης ρώτησε την κ. Παπαρήγα: «Ξεκαθαρίστε τη θέση σας! Το ΠΑΜΕ φώναζε πριν από λίγο ‘ΚΑΨΤΕ ΤΗ ΒΟΥΛΗ ΤΩΡΑ’». Η Παπαρήγα απάντησε σε εξίσου έντονο τόνο… απλά δε γνωρίζουμε που ακριβώς στηριζόταν, αφού το ΠΑΜΕ είναι η συνδικαλιστική φωνή του ΚΚΕ. Και ο νοών νοείτο… Μόλις έληξε και η σύντομη ομιλία του Αντώνη Σαμαρά, σε διαφορετικό τόνο από ότι εκείνη του πρωθυπουργού. Σε τόνο ομοψυχίας και πιο επικεντρωμένου στα σημερινά γεγονότα.

Αυτές οι στιγμές θυμίζουν έντονα τις εξεγέρσεις των φοιτητών του Δεκέμβρη του 2008 και του 2009. Θυμίζουν στιγμές που θέλαμε να βάλουμε πίσω μας, που θέλαμε να ξεχάσουμε. Ναι, στη Δημοκρατία υπάρχει χώρος και για πορείες και για διαδηλώσεις και για απεργίες. Δεν υπάρχει όμως απολύτως κανένας χώρος για τέτοια βία και μάλιστα εκτοξευόμενη σε αθώους ανθρώπους. Δεν υπάρχει ούτε εκατοστό ανοχής για τους δολοφόνους.

Το θέμα είναι τι γίνεται τώρα? Που βαδίζει η χώρα? Οικονομικά, γεωγραφικά, κοινωνικά, δημογραφικά και πολιτικά? Οικονομικά έχουμε το υπέρογκο χρέος, την αδυναμία –άνευ βοήθειας- πληρωμών μισθών και συντάξεων, σχεδόν μηδενικούς ρυθμούς ανάπτυξης και ένα διάτρητο δημοσιονομικό σύστημα. Γεωγραφικά περιτριγυριζόμαστε από κοράκια, ξεκινώντας από τους Τούρκους που περνοδιαβαίνουν στο Αιγαίο και διεκδικούν νησιά και εδάφη στη Βόρεια Ελλάδα. Οι Σκοπιανοί που δηλώνουν Μακεδόνες και είναι έτοιμοι για κάθοδο ακόμα και στη Θεσσαλονίκη, εικόνες της οποίας βρίσκονται στα χαρτονομίσματά τους. Ακόμα και οι Γερμανοί που ονειρεύονται την Ακρόπολη, την Κέρκυρα και τις ακατοίκητες βραχονησίδες. Η κοινωνική κατάσταση κρίνεται ανεξέλεγκτη. Με ανθρώπους που αρνούνται να πληρώσουν τα σπασμένα. Με ανθρώπους που δεν αντέχουν άλλο να πληρώνονται 500 και 600 ευρώ και να βλέπουν τις τιμές των προϊόντων να εκτοξεύονται στα ύψη, σε συνδυασμό με το ΦΠΑ στο 21 και κατόπιν στο 23%. Δεν αντέχουν να βλέπουν τους πολιτικούς, πρώην και νυν, να γλεντοκοπάνε, ενώ οι ίδιοι καλούνται να ζήσουν με τα μισά σχεδόν από όσα ζούσαν μέχρι τώρα. Η δημογραφική κατάσταση της χώρας είναι εξίσου τραγική, αφού οι Έλληνες πια δεν γεννούν και η μετανάστευση –παράνομη και μη- είναι πλέον αθρόα και από διάφορα κράτη του κόσμου. Το αστείο είναι ότι όλοι οι ξένοι γεννάνε. Σε λίγο η Ελλάδα θα είναι σίγουρα η χώρα των μεταναστών και όχι των Ελλήνων. Πολιτικά… το κερασάκι στην τούρτα. Από τη δεκαετία του ’80 και μετά η πλήρης διαφθορά, ρουσφετολόι και σπατάλες άνευ προηγουμένου από αμφότερα τα δύο μεγάλα κόμματα που εναλλάσσονταν στην εξουσία. Κανείς βρε δε βρέθηκε να ενδιαφερθεί γι’ αυτόν τον τόπο? Κανείς δε βρέθηκε να βάλει μια τάξη? Κανείς δε βρέθηκε να βάλει το Εμείς πάνω από το Εγώ και οι Δικοί μου? Κανείς? Ντροπή. Ντροπή και στους 300. Νυν και πρώην. Ντροπή σ’ αυτούς που μας γονάτισαν. Ντροπή σε αυτούς που δεν έβαλαν τη χώρα τους πάνω από τη τσέπη και την καρέκλα τους. Ντροπή στους κλέφτες. Ντροπή στους καταδότες…

Guten morgen Frau Merkel! (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 03/05/2010)

Τον τελευταίο καιρό αναρωτιόμουν, και φαντάζομαι δεν ήμουν η μόνη, τι ακριβώς παριστάνει η Γερμανία με την πεισματική της άρνηση να βοηθήσει ένα κράτος-μέλος της Ε.Ε. Ναι, η Ελλάδα ζούσε με περισσότερα από όσα έβγαζε. Ναι, η Ελλάδα παραποίησε τα στοιχεία που παραδίνονταν στην Ένωση και αφορούσαν στη δημοσιονομική της κατάσταση. Ναι, η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από ρουσφετολογία, ραθυμία και διαφθορά. Η Γερμανία όμως, ως εξαιρετικά οξυδερκής χώρα (και το λέω αυτό με την ύψιστη ειρωνική διάθεση), δεν όφειλε, πρώτα στον «εαυτό» της και κατόπιν σε ολόκληρη την Ευρώπη, να αποδείξει ότι βλέπει πέραν του προφανούς; Η Μέρκελ και οι συνεργάτες της δεν φαντάστηκαν δηλαδή ποτέ ότι η κρίση στην Ελλάδα θα ενεργοποιούσε αδιαμφισβήτητα τη διαβόητη Θεωρία Ντόμινο?

Ναι, μάλλον αυτή η προοπτική ήταν παντελώς άγνωστη στους, κατά τα άλλα, πανέξυπνους Γερμανούς, που δεν ανέχονται την κοροϊδία και δε δίνουν βοήθεια ελαφρά τη καρδία. Και όταν λέγαμε βοήθεια, εννοούσαμε δανεισμό με κανονικά επιτόκια και όχι ελεημοσύνη. Δεν υπάρχει περίπτωση, η Commission να μην γνώριζε την κατάσταση που επικρατούσε όχι μόνο στις χώρες του Νότου, αλλά και στο Βέλγιο και την Αγγλία, λόγου χάρη, όπου οι οικονομίες βρίσκονται σε εξαιρετικά δυσμενή κατάσταση, παρά το ότι οι εκεί ιθύνοντες δεν το διατυμπανίζουν ανά τον κόσμο. Η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Ιταλία όμως είναι γνωστό τοις πάσι ότι βρίσκονται σε παρόμοια οικονομική κατάσταση με την Ελλάδα, με ελλείμματα που έχουν εκτοξευθεί προ πολλού πέραν του ΑΕΠ τους. Tώρα η Πορτογαλία και η Ισπανία βρίσκονται αντιμέτωπες με τα δυσθεώρητα σπρεντ και τις υποβιβάσεις από τους διάφορους οίκους αξιολόγησης της πιστοληπτικής τους ικανότητας. Και είναι απόλυτα σίγουρο ότι κατόπιν θα ακολουθήσουν και άλλες χώρες. Άλλωστε τα αμερικανικά κοράκια παραμονεύουν. Η χώρα που γέννησε την κρίση, ουσιαστικά προσπαθεί να την τροφοδοτήσει και από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Ύπουλα και μεθοδικά...

Η πανέξυπνη Καγκελάριος λοιπόν ήλπιζε ότι η καθυστέρηση της απόφασης παροχής βοήθειας προς την Ελλάδα δε θα επιδρούσε άμεσα στη γενίκευση της κρίσης, τουλάχιστον μέχρι τις αρχές Μαΐου –βλέπε τοπικές εκλογές. Την Τετάρτη όμως το ρολόι χτύπησε. Μέσα σε δύο-τρείς μέρες η κρίση έπληξε πρώτα την Πορτογαλία και κατόπιν την Ισπανία, αναγκάζοντας την Μέρκελ να αναθεωρήσει. Καθώς η κρίση επεκτεινόταν οι πολιτικοί υπολογισμοί έπρεπε να διαγραφούν από την ατζέντα της ή τουλάχιστον να κατέβουν χαμηλά στη λίστα των προτεραιοτήτων της. Τώρα πλέον βάση έπρεπε να δοθεί στην σταθερότητα του ευρώ, που έχει αντικαταστήσει εδώ και πολλά –ως γνωστόν- χρόνια το πολυαγαπημένο γερμανικό μάρκο.

Η Μέρκελ μετά τη συνάντησή της με τον Straus-Kahn του ΔΝΤ δήλωσε ότι οι διαπραγματεύσεις με την ελληνική κυβέρνηση έπρεπε να επισπευσθούν και ότι η Γερμανία θα έκανε ό,τι ήταν δυνατό για να προστατεύσει το ευρώ. Όποιοι παρακολούθησαν τις δηλώσεις της, θα διέκριναν και τη δυσαρέσκεια στο πρόσωπό της. Κατά την διάρκεια της δεύτερης συνέντευξης Τύπου, που έλαβε χώρα αργότερα την ίδια μέρα, η Μέρκελ παραπονέθηκε ότι η είσοδος της Ελλάδας στο ευρώ δεν στηρίχθηκε σε «αειφόρους παράγοντες», κάτι που καθιστά εξαιρετικά δύσκολο τον χειρισμό της παρούσας κρίσης. Δήλωσε επίσης ότι «δεν υπάρχει περίπτωση να επιτρέψουμε να συμβεί στην Ελλάδα, ή σε οποιαδήποτε άλλη χώρα, ό,τι συνέβη στη Lehman Brothers. Η διατύπωση βαρύγδουπων δηλώσεων φαντάζει τραγελαφική όταν γίνεται κατόπιν εορτής.

Πάντως σύμφωνα με δημοσκοπήσεις της κοινής γνώμης, που πραγματοποιήθηκαν στην Γερμανία, η πλειοψηφία του πληθυσμού είναι σταθερά αντίθετη με την παροχή βοήθειας στην Ελλάδα, ενώ τα ΜΜΕ τονίζουν σε ρεπορτάζ τους καθημερινά τον επιπόλαιο τρόπο ζωής των Ελλήνων, τη διαφθορά που επικρατεί και τις συνεχείς «περιηγήσεις» του Έλληνα πρωθυπουργού προς αναζήτηση ελεημοσύνης, εντείνοντας έτσι τη δυσαρέσκεια που επικρατεί στη γερμανική κοινή γνώμη.

Ο Wolfgang Nowak, σύμβουλος του πρώην Καγκελάριου Gerhard Schroeder, είπε ότι «Αν η Μέρκελ έλεγε ότι δίνουμε τώρα λεφτά στην Ελλάδα, θα δεχόταν ισχυρά επίθεση από την αντιπολίτευση». Το κόστος όμως της καθυστέρησης παροχής βοήθειας στην Ελλάδα μεγαλώνει μέρα με τη μέρα και μαζί του ο πιθανός κίνδυνος πλήρους αποσταθεροποίησης του ευρώ. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Joschka Fischer απορεί για αυτή την κωλυσιεργία. «Τα ταμεία αρωγής πρέπει να ανοίξουν, αλλιώς οι αλληλένδετες οικονομίες θα αρχίσουν να καταρρέουν η μία μετά την άλλη». Εκτός αν η Γερμανία πιστεύει ότι θα μείνει σώα και αβλαβής…

Σύμφωνα με τον Jürgen Trittin, έναν εκ των ηγετών του Πράσινου Κόμματος της γερμανικής βουλής, κατά τη συνάντησή του με τον Srauss-Kahn κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το ποσό της αρωγής προς την Ελλάδα θα φτάσει τα 160 δισεκατομμύρια δολάρια τα επόμενα τρία χρόνια, ενώ τα περίπου 32 δισεκατομμύρια θα καλυφθούν από τη Γερμανία. Υπολογίστηκε επίσης ότι το συνολικό ποσό της αρωγής μπορεί να είναι και ακόμα υψηλότερο, φτάνοντας τα 180 δισεκατομμύρια δολάρια. Όταν η Μέρκελ άκουσε το ποσό απάντησε δυσαρεστημένη: «Έχω ζητήσει επανειλημμένως τον τελευταίο καιρό να μην αναφέρονται συγκεκριμένα ποσά, εφόσον δεν συνδέονται, δεν επαληθεύονται και δεν εντάσσονται σε κανένα συγκεκριμένο πλαίσιο/πρόγραμμα".

Αυτή τη δυσαρέσκεια της Μέρκελ έχει φυσικά δικαιολογία. Το μυαλό της και μέχρις εσχάτως οι πράξεις της κινούνται με πυξίδα τις τοπικές εκλογές στην περιοχή Βόρειου Ρήνου-Βεστφαλίας, που θα λάβουν χώρα στις 9 Μαΐου. Οι εκλογές στη συγκεκριμένη περιφέρεια έχουν ιδιαίτερη σημασία, αφού το αποτέλεσμά τους μπορεί να επηρεάσει την ιστάμενη ισορροπία δυνάμεων. Σε τεντωμένο σκοινί δεν κινείται μόνο η τοπική κυβέρνηση, αλλά και ο έλεγχος του συνασπισμού της Μέρκελ επί του παραμελημένου Bundesrat, που πρέπει να υπογράψει για την οποιαδήποτε μελλοντική κυβερνητική δράση.

Έτσι, οι Γερμανοί ψηφοφόροι δεν πρόκειται να δουν με καλό μάτι την αρωγή δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ελλάδα, ειδικά σε μια περιοχή της Γερμανίας που αντιμετωπίζει εξίσου δυσμενή οικονομική κατάσταση. Ο Andreas Blätte, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Duisburg-Essen της ως άνωθι περιφέρειας είπε πως: «Αυτή τη στιγμή υπάρχει μια διαφωνία που αφορά τα οικονομικά και τον προϋπολογισμό στις τοπικές κοινότητες. Κυριαρχεί η αίσθηση ότι δεν υπάρχουν χρήματα. Σε πολλές από τις τοπικές κοινωνίες δεν ανάβουν τα φώτα το βράδυ και δεν φυτεύονται δέντρα στις κεντρικές δημόσιες πλατείες, γιατί πολύ απλά δεν υπάρχουν τα χρήματα. Υπάρχουν γέφυρες που χρειάζονται επισκευή, αλλά η πολιτεία δεν αναλαμβάνει το έργο.»

Από την έναρξη της δεύτερης θητείας της Μέρκελ, πολλοί στρατηγικοί αναλυτές από όλα τα κόμματα δήλωσαν ανήσυχοι για την εξέλιξη των ανοιξιάτικων εκλογών στην περιφέρεια του Βόρειου Ρήνου-Βεστφαλίας. Το κρατίδιο έχει περισσότερους ψηφοφόρους από τον συνολικό πληθυσμό της Ελλάδας και δίνει περίπου το ¼ της συνολικής παραγωγής της Γερμανίας. Καταλαβαίνουμε δηλαδή ότι πρόκειται για ένα ισχυρό κρατίδιο με μεγάλη επιρροή.

Φυσικά η Μέρκελ δεν θα μπορούσε να αγνοήσει το ότι η ήττα στην εν λόγω περιφέρεια, με τους 18 εκατομμύρια κατοίκους της, ήταν ο λόγος που οδήγησε στην εκλογική ήττα στις βουλευτικές εκλογές τον προκάτοχο της θέσης της, αφήνοντάς της το περιθώριο να αναλάβει τα καθήκοντα της Καγκελάριου. Για πολλούς μήνες η κυρία Μέρκελ έπαιζε με τον χρόνο, κάνοντας σκληρές δηλώσεις για την κατάσταση στην Ελλάδα και το υπέρογκο χρέος της και για την ανάγκη της Αθήνας να εφαρμόσει αυστηρότατη δημοσιονομική πολιτική. Ταυτόχρονα ήλπιζε ότι μπορούσε να καθυστερήσει την απόφαση παροχής βοήθειας προς τη χώρα μας. Την πρόλαβαν τα γεγονότα όμως. Πάντως από ότι λέγεται και ακούγεται, ο λαός της Γερμανίας μπροστά στην σταθερότητα του ευρώ, θα αλλάξει στάση. Ειδικά δε μετά τις πρόσφατες εξελίξεις σε Πορτογαλία και Ισπανία.

Ο Gerd Langguth, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Βόννης, δήλωσε πως αν είχε ληφθεί η απόφαση να μην στηριχθεί η Ελλάδα, ο αντίκτυπος στις εκλογές τους κρατιδίου του Βόρειου Ρήνου-Βεστφαλίας θα ήταν ιδιαίτερα δυσμενής. «Ο κόσμος στη Γερμανία ξέρει ότι αν το εγχείρημα δεν πετύχει, το οικοδόμημα που λέγεται ευρώ θα καταρρεύσει και μαζί του θα καταρρεύσει και η Γερμανία.»

To immigrate or not; (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 26/04/2010)

Το θέμα της μετανάστευσης ήταν και εξακολουθεί να είναι πάντα επίκαιρο στις ΗΠΑ. Από τότε που το πρώτο κύμα κατέφθανε στο Ellis Island, έξω από τη Νέα Υόρκη. Μετανάστες από όλη την Ευρώπη και κατόπιν από τη Νότιο Αμερική επέλεγαν τη χώρα για να ζήσουν «κάτι καλύτερο». Οι λόγοι πολλοί και προφανείς, χωρίς να χρήζουν ανάλυσης.

Στην Ελλάδα, από την άλλη, το μεταναστευτικό έχει αρχίσει να αποτελεί τεράστιο πρόβλημα, ειδικά τα τελευταία 10 περίπου χρόνια. Ο λόγος για τον οποίον έρχεται κάποιος εδώ είναι για μένα άγνωστος. Ο κόσμος και μια μερίδα πολιτικών ανάγουν τα αίτια της ραγδαίας αύξησης της εγκληματικότητας στην εξίσου ραγδαία αύξηση της παράνομης μετανάστευσης. Τι να πρωτοπρολάβουμε όμως; Τους Τούρκους που μπαινοβγαίνουν στο Αιγαίο; Το ιλιγγιώδες δημόσιο χρέος; Την τρομοκρατία; Το μεταναστευτικό; Τα Σκόπια; Έχουν ακουστεί πολλά για κακομεταχείριση μεταναστών από την ελληνική αστυνομία. Παρόλα αυτά με μια βόλτα στα ξένα μέσα ενημέρωσης, μαθαίνουμε ότι παρόμοια περιστατικά λαμβάνουν χώρα και σε άλλα κράτη, κάποιες φορές αναίτια.

Πριν περίπου ένα μήνα ο Ιταλός Πρωθυπουργός, ο οποίος βέβαια είναι γνωστός όχι μόνο για την αθυροστομία του, αλλά και για την μάλλον παντελή έλλειψη επίγνωσης των λεχθέντων του, είπε τα εξής: «Επισκέφθηκα την Χ γειτονιά και νόμιζα ότι βρισκόμουν στην Αφρική! Δεν πρέπει να αφήνουμε τις γειτονιές μας να γίνονται γκέτο». Ήταν πραγματικά μια απίστευτη δήλωση, την οποία πιστεύω ότι αν ξεστόμιζε ο Έλληνας Πρωθυπουργός θα προκαλείτο, το λιγότερο, διπλωματικό επεισόδιο! Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της ιταλικής τηλεόρασης, στη συγκεκριμένη γειτονιά, απλοί πολίτες κάνουν βάρδιες φυλάσσοντας την περιοχή τους και καταγγέλλοντας οποιοδήποτε ξένο έβλεπαν! Wow!

Εχτές στο TF1 έδειχνε τις ταραχές που λαμβάνουν χώρα τελευταία σε κάποιες υποβαθμισμένες περιοχές του Παρισιού, από τις οποίες μάλιστα κάποιοι οδηγοί λεωφορείων αρνούνται να περάσουν (λόγω των επιθέσεων που δέχτηκαν από αναρχικούς και μετανάστες). Το θεώρησα εξαιρετικά ριζοσπαστικό αυτό. Από την άλλη, οι Γάλλοι γενικά –κάτι που έχω αναφέρει και άλλη φορά- εκφράζονται πολύ έντονα έως και βίαια κατά τη διάρκεια αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, χωρίς κουκούλες όμως… Αυτό που μου έκανε εξίσου μεγάλη εντύπωση ήταν η φράση που χρησιμοποίησε ο Σαρκοζί, την ώρα που προσπαθούσε ο ίδιος να συνετίσει τους οδηγούς λεωφορείων να επιστρέψουν στη δουλειά τους και να μην παρακάμπτουν τις συγκεκριμένες περιοχές: «Πρέπει να συνεχίσετε κανονικά τη δουλειά σας. Δεν μπορούμε να επιτρέπουμε σε μερικούς αλήτες να κάνουν κουμάντο». Η λέξη «αλήτες» ήχησε έντονη και άγρια, ίσως και ανάρμοστη από το στόμα του Γάλλου Πρωθυπουργού. Αληθινή όμως, από την άλλη…

Ας επιστρέψουμε στην Αμερική όμως, όπου τελευταία έχει ασκηθεί δριμεία κριτική για την στάση της πολιτείας απέναντι σε μια κατηγορία μεταναστών. Με αφορμή την εν δυνάμει απέλαση ενός ζευγαριού από τη Νεβάδα, η κυβέρνηση Ομπάμα, που είχε υποσχεθεί πως θα στοχοποιήσει μόνο τους «κακούς» μετανάστες και ότι θα νομιμοποιούσε εκείνους που πραγματικά μοχθούν, κατηγορήθηκε για το εντελώς αντίθετο. Όταν η Πολιτεία κινήθηκε δικαστικά εναντίον αυτού του μεσο-αστικού ζευγαριού, ο δικαστής έκρινε ότι η υπόθεση αυτή ήταν «φρικαλέα», ενώ ένας άλλος δικαστής μίλησε για ελεεινή χρήση των κυβερνητικών πόρων. «Οι άνθρωποι αυτοί δουλεύουν σκληρά και πληρώνουν τους φόρους τους. Γιατί δεν κυνηγάτε καλύτερα τους κακούς;»

Η υπόθεση αυτή με το ζευγάρι ξεσήκωσε τους υποστηρικτές των δικαιωμάτων των μεταναστών, οι οποίοι κατηγορούν την κυβέρνηση Ομπάμα για την σκληρή της στάση απέναντι στους λάθος ανθρώπους, που δεν αποτελούν απειλή για τις ΗΠΑ, όταν από την άλλη είχε δώσει υπόσχεση για την ψήφιση ενός νομοσχεδίου, για τη νομιμοποίησή τους. «Ο Ομπάμα υποσχέθηκε να στοχοποιήσει τις προσπάθειές του αποκλειστικά σε κακοποιούς, τρομοκράτες και ακατάλληλους εργοδότες», είπε ο Eliseo Medina, Αντιπρόεδρος της Services Employees International Union. Όταν ρωτήθηκε για την υπόθεση Ulises Martinez-Silver και Saturnina Martinez (του ζευγαριού από τη Nevada), το Department of Homeland Security απάντησε ότι εντέλει δε θα υπάρχει δίωξη και απέλαση, ενώ ο εκπρόσωπος Τύπου της Υπηρεσίας είπε ότι «οι τρέχουσες ανάγκες μας υπαγορεύουν να αλλάξουμε προτεραιότητες».

Από την άλλη, σύμφωνα με έρευνες και στατιστικές αποδεικνύεται ότι οι περιπτώσεις απελάσεων έχουν αυξηθεί δραματικά, ιδιαίτερα για φοιτητές, γκουβερνάντες και θυρωρούς. «Ο κόσμος αισθάνεται προδομένος», λέει ο Deepak Bhargava, διευθυντής μιας ομάδας για τα δικαιώματα των μεταναστών. «Ο Πρόεδρος δεν είπε ποτέ ότι θα σταματήσει τη διαδικασία απέλασης για παράνομους μετανάστες, είπε όμως ότι θα επικεντρωθεί σε εκείνους που αποτελούν αποδεδειγμένα απειλή για τη χώρα. Αυτό όμως δεν τηρήθηκε".

Ως υποψήφιος ο Ομπάμα είχε πει ότι: «Όταν οι μεταναστευτικές κοινότητες απειλούνται από το Department of Homeland Security, όταν μάνες αποχωρίζονται τα παιδιά τους, όταν γυρνάνε τα παιδιά από το σχολείο και δε βρίσκουν τους γονείς τους σπίτι, όταν στερείται από τους ανθρώπους το δικαίωμα της νομικής υπεράσπισης, σημαίνει ότι το σύστημα ΔΕΝ δουλεύει και ότι πρέπει να το αλλάξουμε».

Ας αφήσουμε όμως τους αριθμούς να μιλήσουν. Σύμφωνα με έρευνα που διεξήχθη από το Syracuse University, η αναλογία των κακοποιών μεταναστών που βρίσκονται υπό κράτηση ανέβηκε από 27% το 2009 σε 43% το2010. Παρόλα αυτά, σε αυτή τη στατιστική, οι κακοποιοί που κατηγορούνται για σοβαρά εγκλήματα, όπως ένοπλες ληστείες, διακίνηση ναρκωτικών και ανθρώπων, αποτελούν ένα πολύ μικρό ποσοστό. Οι περισσότεροι είναι κατηγορούμενοι για πλημμελήματα, όπως παραβιάσεις ΚΟΚ ή ανάρμοστη συμπεριφορά.

Την εποχή της Προεδρίας Bush, το 2007, το Κογκρέσο δεν μπόρεσε να περάσει το νομοσχέδιο περί μετανάστευσης, που θα άνοιγε το δρόμο για υπηκοότητα σε περίπου 12 εκατομμύρια παράνομους μετανάστες. Ο Ομπάμα υποσχέθηκε να θέσει ως προτεραιότητα το θέμα αυτό, αλλά η προσπάθεια από ότι φαίνεται δεν ευόδωσε. Βέβαια, το Department of Homeland Security σταμάτησε να κάνει πλέον εφόδους σε εργασιακούς χώρους, κάτι που ήταν πολύ συνηθισμένο κατά την Προεδρία Bush, αλλά συνεχίστηκαν οι συλλήψεις και απελάσεις εκατοντάδων χιλιάδων από τους 12 εκατομμύρια παράνομους μετανάστες, που υπολογίζεται ότι ζουν αυτή τη στιγμή στην Αμερική. Σύμφωνα με memorandum της ίδιας υπηρεσίας, ο στόχος είναι να απελαύνονται περίπου 400.000 άνθρωποι κάθε χρόνο, από τους 349.000 που απελάθηκαν το 2008 και του 197.000 το 2005.

Το προαναφερθέν ζευγάρι, που ζούσε το Las Vegas, έχει πεντακάθαρο ποινικό μητρώο. Τους έφεραν από το Μεξικό οι γονείς τους ως παιδιά. Μεγάλωσαν, παντρεύτηκαν και τώρα έχουν δύο παιδιά, που έχουν γεννηθεί σε αμερικανικό έδαφος, ηλικίας 12 και 8 ετών. Το ζευγάρι αυτό πρωτοτράβηξε την προσοχή των Μεταναστευτικών Αρχών το 2001, όταν ζήτησαν πολιτικό άσυλο για να μπορέσουν να πάρουν την αμερικανική υπηκοότητα. Πλήρωσαν $3,000 ο καθένας, σε έναν ψευτοσυμβολαιογράφο, που υπέβαλε την αίτηση. Όταν κατάλαβαν την κομπίνα, απέσυραν την αίτησή τους, αλλά ήταν ήδη πολύ αργά. Οι Αρχές είχαν ειδοποιηθεί και οι απαραίτητες ενέργειες για δίωξη και απέλαση είχαν ήδη ξεκινήσει.

Τότε, η δικηγορική εταιρία Akin Gump ανέλαβε δωρεάν την υπόθεσή τους και την έφερε ενώπιον του ομοσπονδιακού δικαστηρίου. Σε μια τηλεφωνική συνέντευξη, η Saturnina Martinez έκλεγε όταν σκεφτόταν ότι μπορεί να απελαθεί από την μόνη πατρίδα που γνώρισε ποτέ στη ζωή της. «Πληρώνω φόρους και δουλεύω. Δε ξέρω γιατί θέλουν να με στείλουν σε μία χώρα, την οποία δεν έχω καν επισκεφτεί». Το τριμελές δικαστήριο αποφάσισε μεν υπέρ την Κυβέρνησης, δηλαδή της απέλασης, αλλά ταυτόχρονα πρότεινε στις Μεταναστευτικές Αρχές να παραιτηθούν από την υπόθεση. Ο δικαστής Judge Richard R. Clifton είπε: «Πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω πως ακριβώς εξυπηρετούνται τα συμφέροντα και η ασφάλεια των Ηνωμένων Πολιτειών, με την απέλαση των δύο αυτών ανθρώπων». Πάντως, οι ομάδες για τα δικαιώματα των μεταναστών υποστηρίζουν ότι υπάρχουν χιλιάδες υποθέσεις ακριβώς σαν αυτή, που δε βλέπουν ποτέ το φως της δημοσιότητας.

Στην Ελλάδα αλήθεια τι γίνεται; Τι γίνεται σε αυτή τη μικρή χώρα που δυσκολεύεται ακόμα και να θρέψει τους δικούς της ανθρώπους; Πόσοι άραγε από τους παράνομους μετανάστες που ζουν εδώ, εργάζονται κανονικά και πληρώνουν φόρους; Ποιοι είναι εκείνοι που λένε σε όλους αυτούς τους ανθρώπους από το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, την Ινδία, τη Νιγηρία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία κ.ο.κ. ότι θα έχουν μια καλύτερη μοίρα εδώ; Ποιος είπε στην οικογένεια του μικρού Αφγανού που πρόσφατα σκοτώθηκε, κατά τη διάρκεια τρομοκρατικής ενέργειας, την ώρα που έψαχνε στα σκουπίδια για φαγητό, ότι εδώ θα έχει μια ευκαιρία για καλύτερη ζωή;

Τα εν Καθολικό οίκω… εν δήμω (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 19/04/2010)

Δεν είναι η πρώτη φορά που ξεσπά σκάνδαλο στους κόλπους της Καθολικής εκκλησίας. Και αυτή τη φορά δεν πρόκειται για φήμες, ούτε για κακοπροαίρετες, προπαγανδιστικές διαδόσεις. Η Καθολική εκκλησία βρίσκεται αντιμέτωπη με τις κατηγορίες της σεξουαλικής παρενόχλησης, αλλά και του βιασμού ανηλίκων, από παπάδες της. Και όχι μόνο...

Το φως της δημοσιότητας είδε έγγραφο με ημερομηνία 2001, υπογεγραμμένο από τον τωρινό Πάπα, τότε Καρδινάλιο, σύμφωνα με το οποίο οι καθολικοί παπάδες σε παγκόσμιο επίπεδο έλαβαν εντολή «να βάλουν τα συμφέροντα της Εκκλησίας πάνω από την ασφάλεια των παιδιών». Το έγγραφο αυτό ουσιαστικά σύστηνε στους επισκόπους να αποτρέπουν τα θύματα, τους μάρτυρες, αλλά και τον δράστη από το να μιλήσουν. Ενώ, στο έγγραφο αναφερόταν επίσης ότι οι πιστοί τελούσαν υπό την απειλή αποπομπής από την εκκλησία αν έκαναν καταγγελίες.

Σύμφωνα με άλλες αναφορές, όταν ο σημερινός Πάπας ήταν Αρχιεπίσκοπος στο Μόναχο μεταξύ 1977 και 1982 είχε εγκρίνει τη «θεραπεία» ενός παιδόφιλου παπά και του είχε επιτρέψει να συνεχίσει κανονικά τη δουλειά του. Φυσικά ο συγκεκριμένος παπάς αργότερα κατηγορήθηκε ξανά για παρενόχληση ανήλικων αγοριών και από τότε ξετυλίχθηκε ένα απίστευτο γαϊτανάκι αποκαλύψεων εκατοντάδων ανθρώπων, ειδικά από τη Γερμανία, αλλά και από ολόκληρη την Ευρώπη, με νέες και παλαιές υποθέσεις σεξουαλικής παρενόχλησης, που συνδέουν τόσο τη Ρώμη –το Βατικανό δηλαδή- όσο και τον ίδιο τον Πάπα.

Μετά από όλες αυτές τις αποκαλύψεις –όπως ήταν φυσικό- το Βατικανό κράτησε αρχικά αμυντική στάση. Γι’ αυτό άλλωστε και ανέφερα πιο πάνω τα περί «προπαγανδιστικών διαδόσεων». Οι ανώτατοι αξιωματούχοι της Καθολικής εκκλησίας κατηγόρησαν τα ΜΜΕ, τους Μασόνους, τις οργανώσεις που υποστηρίζουν την πραγματοποίηση εκτρώσεων και εκείνους που υποστηρίζουν τους γάμους ομοφυλοφίλων ότι κάνουν σκοτεινά σχέδια υπονόμευσης του Πάπα και του Καθολικισμού. Ενώ σε μια προσπάθεια αποπροσανατολισμού, το Βατικανό υποστήριξε ότι δεν ευθύνεται για τους παπάδες που λειτουργούν στη Γερμανία ή τη Μάλτα ή οπουδήποτε στον κόσμο, αλλά ότι την ευθύνη φέρουν οι κατά τόπους επίσκοποι και αρχιεπίσκοποι.

Η ρότα της επικοινωνιακής πολιτικής του Βατικανού όμως άλλαξε. Οι Ιεράρχες πλέον υπόσχονται νέες πρωτοβουλίες προς αντιμετώπιση του θέματος. Ο προσωπικός βοηθός του Πάπα άρχισε να μιλά ανοιχτά και οι επίσκοποι έλαβαν εντολή να καταγγέλλουν στην αστυνομία την οποιαδήποτε υποψία ή στοιχείο έχουν σχετικά με το φλέγον θέμα. Ο εκπρόσωπος της εκκλησίας είπε ότι μελετώνται νέες πρωτοβουλίες, όπως συναντήσεις παπάδων με θύματα, αλλά και περισσότερα μέτρα πρόληψης. Από την άλλη όμως οι ομάδες των θυμάτων διαμαρτύρονται εντόνως για το ότι ποτέ δεν ελήφθησαν ουσιαστικά, πρακτικά μέτρα για την αντιμετώπιση αυτού του σοβαρότατου σκανδάλου –το οποίο δεν εμφανίστηκε τώρα, αλλά υφίσταται εδώ και πάρα πολλά χρόνια• άσχετο αν κουκουλώνονταν οι περισσότερες των υποθέσεων και μάλιστα με τεράστια κονδύλια… Ο νοών νοείτο.

Όλα τα παραπάνω λαμβάνουν χώρα, με την ταυτόχρονη όμως εντατικοποίηση της δράσης των δικηγόρων του Βατικανού, που βρίσκονται στην Αμερική, να εμποδίσουν την εκκίνηση μηνύσεων που καθιστούν την Καθολική εκκλησία υπεύθυνη για το ότι οι επίσκοποι δεν έκαναν καταγγελίες στην αστυνομία για τις σεξουαλικές παρενοχλήσεις. Και ενώ στην ιστοσελίδα του Βατικανού αναρτήθηκε πρόσφατα ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία εφαρμοζόταν ανέκαθεν η πολιτική που υποχρέωνε τους επισκόπους να καταγγέλλουν παρόμοια περιστατικά στις Αρχές, ο αμερικανός δικηγόρος William McMurry, που έχει ήδη υποβάλλει μήνυση ενάντια στην Καθολική εκκλησία στο Kentucky, με την κατηγορία της αμέλειας, υποστηρίζει ότι αυτή η προσπάθεια του Βατικανού γίνεται καθαρά για λόγους αποπροσανατολισμού και αποποίηση της ευθύνης, ρίχνοντας το βάρος στους κατά τόπους επισκόπους.

Σύμφωνα όμως με τον δικηγόρο του Βατικανού Jeffrey Lena τα περί ου έγγραφα δεν ανέφεραν τίποτα από τα παραπάνω και ότι τουναντίον προέτρεπαν τους επισκόπους να καταγγέλλουν επίσημα τα οποιαδήποτε συμβάντα. Παρόλα αυτά η παραπάνω ανάρτηση στο διαδίκτυο δείχνει πλέον έμπρακτα τη στροφή του Βατικανού στην επικοινωνιακή του πολιτική, σε μια στιγμή πάρα πολύ δύσκολη, όπως αυτή. Επίσης, εκτός από την στροφή αυτή το Βατικανό έβγαλε στη δημοσιότητα έγγραφα και ομιλίες του Ποντίφικα που φανερώνουν τη στάση του απέναντι σε παρόμοια γεγονότα, ενώ προτρέπει και ανώτατους αξιωματούχους να κάνουν ακόμα και δηλώσεις στα media. Σίγουρα αυτή η κίνηση ήταν έξυπνη, αφού πρόκειται για αποδεδειγμένα σκάνδαλα και όχι απλά για διαδόσεις. Από την άλλη όμως κάτι κρύβεται πίσω από τις ξαφνικές αυτές κινήσεις διαφάνειας. Πάντως φαίνεται ότι το Βατικανό δίνει ιδιαίτερη σημασία στο πως εκτυλίσσεται το σκάνδαλο στην Αμερική, προσπαθώντας να αποποιηθεί την εικόνα ενός «οργανισμού» που στρουθοκαμηλίζει όταν τα θύματα και οι οικογένειές τους ξεσηκώνονται.

Ο Αρχισυντάκτης της εφημερίδας του Βατικανού πάντως υποστηρίζει ότι όλοι θεωρητικά και τεχνικά έχουν επικοινωνιακά προβλήματα και ότι αυτό δεν αφορά αποκλειστικά την Καθολική εκκλησία. Παραδέχεται όμως ότι όντως αρχικά κάποιοι προσπάθησαν να μειώσουν τη σημασία των γεγονότων. Εν κατακλείδι δήλωσε απολογητικά ότι το Βατικανό σίγουρα πλέον προσπαθεί για το καλύτερο. Τώρα… άγνωστο παραμένει το πώς ακριβώς προσπαθεί για το καλύτερο, από τη στιγμή που ο Πάπας συνεχίζει κανονικά τις διακοπές του στην εξοχική του κατοικία, βλέπει ταινίες (σύμφωνα με δημοσιεύματα) και παραμένει ήρεμος, αλλά και πλήρως ενημερωμένος. Πως γίνεται αυτό από τη στιγμή που το όνομά του έχει εμπλακεί σε κάτι τόσο βρώμικο?

Σύμφωνα με ένα ντοκιμαντέρ που παρακολούθησα πρόσφατα στο BBC, που συμφωνεί πλήρως με τα όσα έχουν κυκλοφορήσει τελευταία, ο Πάπας έχει διαδραματίσει ειδικό ρόλο στην συγκάλυψη των σκανδάλων αυτών της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Για 24 χρόνια ο τωρινός και ιδιαιτέρως συντηρητικός Ποντίφικας ηγείτο του πανίσχυρου «Doctrine of The Faith» (το δόγμα της πίστης δηλαδή), το οποίο προωθούσε θέματα ηθικής και πίστης. Πριν 5 περίπου χρόνια έστειλε μια ανανεωμένη έκδοση του, από το 1962, διαβόητου εγγράφου του Βατικανού «Crimen Sollicitationis», το οποίο υπαγόρευε την αυστηρή πολιτική για την συγκάλυψη σεξουαλικών σκανδάλων. Το κείμενο αυτό ήταν τόσο απόρρητο, που οι επίσκοποι είχαν λάβει ρητές εντολές να το κρατούν διαρκώς κλειδωμένο σε χρηματοκιβώτιο. Ο Ποντίφικας λοιπόν επέβαλλε αυστηρή πολιτική συγκάλυψης, εγκαινιάζοντας μια νέα αρχή: ότι όλες απαρέγκλιτα οι καταγγελίες σεξουαλικής παρενόχλησης παιδιών έπρεπε να τις διαχειρίζεται απευθείας και αποκλειστικά το Βατικανό –η Ρώμη δηλαδή.

Σύμφωνα με πρώην αλλά και νυν εργαζόμενους αλλά και εκπροσώπους της εκκλησίας, επρόκειτο πλέον για έναν «οργανισμό» που πάσχιζε να προστατεύει τον εαυτό του –χωρίς να λαμβάνει υπόψη του απολύτως τίποτα- και ότι το άνωθι κείμενο ήταν μια ξεκάθαρη γραπτή οδηγία κάλυψης σεξουαλικών σκανδάλων αλλά και τιμωρίας όποιων τολμούσαν να βγάλουν κάτι στο φως! Έτσι, αυτό που γινόταν μέχρι τώρα ήταν ότι οι «δραστήριοι» παπάδες, αντί να διώκονταν ποινικά και να φυλακίζονταν, απλά μεταφέρονταν σε άλλες εκκλησίες, όπου φυσικά και εκεί συνέχιζαν το ίδιο «έργο». Δηλαδή επρόκειτο όχι μόνο για πλήρη συγκάλυψη των δραστών, αλλά και πλήρη περιφρόνηση προς τα ανήλικα θύματα και τις οικογένειές τους.

Όλα αυτά λοιπόν βγήκαν στο φως με αποδείξεις και μαρτυρίες σε μια περίοδο πολύ δύσκολη για τον Πάπα Βενέδικτο, ο οποίος προσπαθεί απεγνωσμένα να βελτιώσει τις σχέσεις του με τους Μουσουλμάνους, μετά από την «αποτυχημένη» χρήση της φράσης του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Παλαιολόγου, σύμφωνα με την οποία «το Ισλάμ επεκτάθηκε μέσω του Ιερού Πολέμου και έφερε μόνο κακό και απανθρωπιά στον κόσμο». Ο λόγος αυτός είχε προκαλέσει τεράστιες αντιδράσεις από Ισλαμιστές πολιτικούς και θρησκευτικούς ηγέτες, οι οποίοι φυσικά υποστήριξαν ότι ο Πάπας προσέβαλε ανεπανόρθωτα το Ισλάμ, ενώ ταυτόχρονα πραγματοποιήθηκαν και πολυπληθείς διαδηλώσεις σε πολλές ισλαμικές χώρες.

Αναμένουμε λοιπόν τις δηλώσεις του ίδιου του Πάπα Βενέδικτου –έστω και υπό τη μορφή Mea Culpa-, συνεχίζοντας δυστυχώς να διαβάζουμε για τα σεξουαλικά σκάνδαλα που βγαίνουν στο φως, εκ των οποίων πολλά αφορούσαν κωφάλαλα παιδιά ή παιδιά με ειδικές ανάγκες. Τι να σχολιάσει κανείς γι’ αυτά τα τέρατα; Υπάρχει άραγε ηθική αποζημίωση γι' αυτά τα παιδιά; Ειδικά για εκείνα που δεν μπορούσαν όχι μόνο να καταλάβουν τι γινόταν, αλλά δεν ήταν ούτε καν εις φυσικήν θέσιν να αντιδράσουν;

Το αντίδοτο σε ένα χαοτικό κόσμο… (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 12/04/2010)

Μετά τις άγιες μέρες του Πάσχα και προς αποφυγήν επιστροφής στην κλασική ειδησεογραφική θεματολογία και ανάλυση που αφορούν στην οικονομική κρίση, τους κερδοσκόπους και τα θανατηφόρα spreads που έχουν διαλύσει την Ελλάδα, την ανεργία, το μεταναστευτικό, τους θρασύτατους Τούρκους, που κάνουν βόλτες στο Αιγαίο, την πρόσφατη επιτυχία του Obama με το νομοσχέδιο για το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, τον σεισμό στη Χιλή που μετατόπισε τον άξονα της γης, την έκρυθμη κατάσταση που επικρατεί αυτή τη στιγμή στο Πακιστάν και το Κιργιστάν, όπου ο πρωθυπουργός Ουσένωφ μόλις υπέγραψε επιστολή παραίτησης, τις Μαύρες Χήρες στη Ρωσία, τα αίσχη των Καθολικών παπάδων που έχουν ντροπιάσει το Βατικανό, έκρινα ότι μια ματιά στα πολιτιστικά δρώμενα που λαμβάνουν χώρα στην Ελλάδα αυτή την εποχή θα ήταν κάτι λιγότερο απαισιόδοξο, λιγότερο βαρύγδουπο, μα κατά μία έννοια εξίσου σημαντικό. Σίγουρα όλα τα παραπάνω μας ενδιαφέρουν και σίγουρα τα παρακολουθούμε, ανησυχώντας για το μέλλον του κόσμου στον οποίο ζούμε. Όμως υπάρχει και μια άλλη πλευρά. Μια πλευρά που δεν πρέπει να ξεχνάμε. Ούτε ως Έλληνες, ούτε ως Αμερικανοί, ούτε ως Κινέζοι, ούτε ως Γάλλοι, ούτε ως Εσκιμώοι... Η πλευρά της τέχνης, του πολιτισμού και των γραμμάτων.

Πριν τρεις περίπου εβδομάδες βρέθηκα στη Θεσσαλονίκη, για επαγγελματικούς λόγους, αλλά και για να παρακολουθήσω το 12ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ. Σίγουρα το φεστιβάλ αυτό δεν είναι σαν εκείνο του Κινηματογράφου, αλλά για την πόλη και τον πολιτισμό έχει τεράστια σημασία, καθώς τα έργα που παρουσιάζονται είναι εξαιρετικά. Το ντοκιμαντέρ γενικά είναι μια παρεξηγημένη μορφή τέχνης, που όμως έχει το δικό της κοινό. Στα ντοκιμαντέρ παρουσιάζονται πραγματικές εικόνες από ρεαλιστικά γεγονότα που έχουν λάβει χώρα, με ερασιτέχνες ηθοποιούς/ απλούς ανθρώπους. Άλλα σκληρά, όπως πόλεμοι, γενοκτονίες, βασανισμοί κ.ά. και άλλα περισσότερο λυρικά και γλυκά, όπως π.χ. το ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε για τον Σκοπελίτη, το θρυλικό ferry boat που ενώνει τους καλοκαιρινούς μήνες τα νησιά της άγονης γραμμής, το οποίο ήταν εξαιρετικά συγκινητικό. Παρακολούθησα αρκετά ντοκιμαντέρ και είχα την ευκαιρία να συνομιλήσω με την Διευθύντρια του Φεστιβάλ, την πολύ αξιόλογη κυρία Δέσποινα Μουζάκη, η οποία έχει πραγματικά δώσει ψυχή στη διοργάνωση, παρά τα μειωμένα budget και την γενική κατήφεια, όπως και με αξιόλογους κριτικούς, όπως ο Γιάννης Μπακογιαννόπουλος, αλλά και με τον γνωστό σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή.

Η πραγματική ανησυχία όλων ήταν μήπως στον βωμό της πραγματικής ανάγκης εξοικονόμησης χρήματος, καταργηθούν αυτοί και παρόμοιοι θεσμοί. Άλλωστε το θέαμα θεωρείται από πολλούς περιττό έξοδο, ειδικά σε μια τέτοια δύσκολη εποχή. Παρόλα αυτά προσωπικά πιστεύω πως κάτι τέτοιο θα ήταν πραγματικά λυπηρό, τόσο για τον σημαντικότατο αυτόν πολιτιστικό θεσμό, που μετρά 51 χρόνια (μιλώ για το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου), όσο φυσικά και για την πόλη της Θεσσαλονίκης. Η κατάργηση των πολιτιστικών θεσμών θα επιφέρει έναν άλλου είδους μαρασμό στην ελληνική κοινωνία, που ήδη πλέει σε επικίνδυνα νερά χωρίς μια Ιθάκη να την περιμένει. Χωρίς πολιτιστικά δρώμενα θα καταντήσουμε μια φοβισμένη κοινωνία χωρίς όραμα και χωρίς ενδιαφέροντα. Μια κοινωνία εγκλωβισμένη στα οικονομικό-κοινωνικό-πολιτικά της προβλήματα, που δε θα βγαίνει πλέον από το σπίτι για κανέναν λόγο.

Ευτυχώς, φαίνεται πάντως ότι ακόμα και σε αυτή την πολύ δύσκολη εποχή, οι Έλληνες όχι μόνο διαβάζουν, αλλά και γράφουν! Μια βόλτα στα κεντρικά βιβλιοπωλεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης αρκεί για να διαπιστώσει κανείς πόσες εκατοντάδες βιβλία κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή. Δε θυμάμαι ποτέ πριν περισσότερους εκδοτικούς οίκους, περισσότερα βιβλία στα ράφια, περισσότερες ειδικές εκδόσεις. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι όλα είναι και απόλυτα ποιοτικά. Ίσως πολλά από τα βιβλία που βγαίνουν να μην είναι υψηλού πνευματικού/πολιστιστικού επιπέδου και περιεχομένου. Δείχνουν όμως τη φιλοδοξία κάποιου/πολλών να αναδειχθούν, να δώσουν κάποιο έργο και να αφήσουν το δικό τους στίγμα, όποιο και αν είναι αυτό. Μεταξύ της πληθώρας των βιβλίων που κυκλοφορούν, βρίσκονται και εξαιρετικές εκδόσεις, όπως το διεθνές –πλέον- best seller Logicomix του Απόστολου Δοξιάδη και των υπόλοιπων συνεργατών του, το Μεταξύ Σφύρας Και Αλιάκμονος και το Όλα βαδίζουν καλώς εναντίον μας του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, το Ιμαρέτ, στη Σκιά του ρολογιού, του Γιάννη Καλπούζου, αλλά και εξαιρετικά δοκίμια-μελέτες, όπως το Σκιές της πόλης, του Γιώργου Λιόλιου, που αναφέρεται στην αναπαράσταση του διωγμού των Εβραίων της Βέροιας, και πάρα πολλά ακόμα.

Σε άλλες καλλιτεχνικές μορφές έκφρασης, και συγκεκριμένα στη ζωγραφική, έχουμε αρκετούς καλλιτέχνες που διακρίνονται διεθνώς, κάτι εξαιρετικά σπάνιο, αφού η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δε μνημονεύεται στον διεθνή χώρο της τέχνης ούτε για την πρωτοτυπία, ούτε για τον νεωτερισμό, αλλά ούτε και για την έμπνευσή της. Η Μαρία Φιλοπούλου, με τη διάσημη και εκπληκτική της συλλογή «Κολυμβητές», έχει εκθέσει σε γνωστές galleries στη Νέα Υόρκη, το Λονδίνο, το Μαϊάμι, τη Βαρσοβία, το Παρίσι, τις Βρυξέλλες και φυσικά στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και άλλες ελληνικές πόλεις. Η συλλογή «Κολυμβητές», που αποτελείται από μια σειρά πινάκων, με υπέροχα ζωντανά χρώματα, ρεαλιστική αποτύπωση του βυθού της θάλασσας και του ανθρώπινου σώματος, θα εκτεθεί τον Μάιο στην Αθήνα και συγκεκριμένα στη Gallery Ζουμπουλάκη.

Από το μέτωπο του κινηματογράφου τώρα, τελευταία απολαύσαμε τα 4 Μαύρα Κουστούμια του Ρένου Χαραλαμπίδη και τον Διαχειριστή του Περικλή Χούρσογλου, ενώ περιμέναμε την ανακοίνωση των υποψηφιοτήτων για τα βραβεία της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, η τελετή των οποίων θα γίνει στις 3 Μαΐου στο Μέγαρο Μουσικής. Ανάμεσα στις υποψηφιότητες η «Ακαδημία Πλάτωνος», των Καρδαρά και Τσίτου, ο εξαιρετικός «Κυνόδοντας» του Γιώργου Λάνθιμου και η «Στρέλλα» των Κούτρα και Ευαγγελίδη. Είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει αξιόλογες προσπάθειες και αναβίωση του ελληνικού σινεμά, με γερά σενάρια, περίτεχνη σκηνοθεσία και καλές ερμηνείες. Ίσως αν το εισιτήριο δεν είχε φτάσει κοντά στα 10€ να είχε και περισσότερους πιστούς θεατές.

Από την άλλη, τα εγκαίνια του εκπληκτικού Μουσείου της Ακρόπολης, τον περασμένο Αύγουστο, ήταν ίσως το γεγονός του καλοκαιριού. Άμεμπτη αισθητική στους περιβάλλοντες χώρους και φυσικά στο κτίριο που στεγάζει τους θησαυρούς της Ακρόπολης. Ένα διαμάντι μοντέρνας αρχιτεκτονικής και ανεπανάληπτα εκθέματα που μαγεύουν τους επισκέπτες με τη ζωντανή τους κίνηση και τις μοναδικές εκφραστικές λεπτομέρειες. Σε αυτό το μουσείο περιμένουμε κάποια στιγμή να δούμε τα Ελγίνεια Μάρμαρα και ίσως την Αφροδίτη της Μήλου ή τη Νίκη της Σαμοθράκης, έστω και για μια «επίσκεψη». Δεν είμαι αντίθετη προς την έκθεση ελληνικών αρχαιοτήτων σε ξένα μουσεία, αλλά σίγουρα θα ήθελα κάποτε να τα δω και στη χώρα μου. Εκεί που σχεδιάστηκαν, εκεί που σμιλεύτηκαν, εκεί που πρωτολατρεύτηκαν.

Με πολύ μεγάλη χαρά πληροφορηθήκαμε επίσης και για τον εκσυγχρονισμό του Αρχαιολογικού Μουσείου του Άργους, στο οποίο και φιλοξενείται το πιο σημαντικό κομμάτι της μυκηναϊκής ιστορίας. Επέκταση των εκθεσιακών χώρων, στέγαστρα για την αποθήκευση και την έκθεση αρχαιολογικών ευρημάτων, αίθουσα πολυμέσων, κατάστημα, αλλά και πτέρυγα για εκδηλώσεις, πρόσβαση για ΑΜΕΑ και νέα εξωτερική είσοδος, είναι μόνο μερικά από τα πλάνα του έργου, αφού η ανακαίνιση θα συνεχιστεί και στο εσωτερικό με πλήρη αντικατάσταση ή αναβάθμιση των επί μέρους χώρων. Μετά την εξαιρετική ανακαίνιση που πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο των Δελφών –όπου ο Ηνίοχος πλέον εκτίθεται περήφανα μόνος- προκαλεί ιδιαίτερη χαρά το γεγονός ότι παρόμοιες εργασίες λαμβάνουν χώρα και σε άλλα σημαντικά μουσεία της χώρας.

Ο πολιτισμός είναι άρρηκτο κομμάτι της Ελλάδας. Όποια μορφή και να παίρνει: βιβλίου, περιοδικού, μουσικής, έκθεσης, θεάτρου, χορού, ζωγραφικής, κινηματογράφου. Γι’ αυτό και πρέπει η Ελλάδα να συνεχίζει να στηρίζει τα πάσης φύσεως πολιτιστικά δρώμενα, πάντα βέβαια στα πλαίσια των οικονομικών της δυνατοτήτων. Οι καιροί που διανύουμε είναι δύσκολοι, αλλά υπάρχουν τομείς και πεδία που δεν πρέπει να θυσιάζονται επ’ ουδενί. Ειδικά σε αυτή τη χώρα, στην οποία γεννήθηκε ο απόλυτος πολιτισμός. Εδώ όπου οι τέχνες και τα γράμματα γνώρισαν μια λαμπρή ιστορία που έχει αντέξει ανά τους αιώνες.

Το ταξίδι ή η Ιθάκη; (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 03/04/2010)

«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,

να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος,

γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις», Κ. Π. Καβάφης

Η εξερεύνηση του άγνωστου ή η αναζήτηση του οικείου; Η εύκολη ή η δύσκολη διαδρομή; The long way or the short cut; Με ταξίδι τη Μεγάλη Εβδομάδα, που μόλις ξεκινά, και Ιθάκη το βράδυ του Μ. Σαββάτου, της Ανάστασης, της δικής Του, της δικής μας, του καθενός, μια ιχνηλασία σε ό,τι είναι σημαντικό. Σε ό,τι οφείλουμε στον εαυτό μας να ζήσουμε και να πιστέψουμε.

Πολλές φορές αναρωτιόμαστε γιατί η ζωή μάς τα φέρνει στραβά. Λιγότερες φορές αναγνωρίζουμε εκείνα που μας έρχονται πιο εύκολα, παίρνοντάς τα, τις περισσότερες φορές, σα δεδομένα –μέγα λάθος. Αντί να κοιτάξουμε το δάσος, χανόμαστε στα δέντρα, σε ένα ταξίδι που δεν έχει νόημα, αφού δεν έχει προορισμό, ούτε πυξίδα. Έρμαια, «μικρών» συναισθημάτων, χωρίς προοπτική.

Όλοι οι στόχοι που βάζουμε στη ζωή μάς κρύβουν μια μικρογραφία της Μεγάλης Εβδομάδας. Η ολοκλήρωση των σπουδών μας, η αναζήτηση εργασίας, η αναζήτηση της προσωπικής μας ευτυχίας, η ανατροφή των παιδιών, η διατήρηση της υγείας μας, η μόρφωσή μας, η εξέλιξη της προσωπικότητάς μας, η προσφορά μας στην οικογένεια, τους φίλους, την κοινωνία. Όλα είναι ένα ταξίδι δύσκολο και επίπονο. Κάποιοι επιλέγουν να πολεμήσουν τους Λαιστρυγόνες, τους Κύκλωπες και τον θυμωμένο Ποσειδώνα και κάποιοι επιλέγουν να τους αποφύγουν τεχνηέντως, γιατί προτιμούν το short cut, που λέγαμε πιο πάνω. Κάποιοι αναγκαστικά ακολουθούν τον μακρύ δρόμο, γιατί δεν υπάρχει εναλλακτική. Κάποιοι ζουν για να κάνουν τη διαφορά, να αποτελέσουν παράδειγμα και για να δείξουν το δρόμο για το φως. Ενώ κάποιοι άλλοι ζουν, απλά για να αναπνέουν.

Η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές και εγώ έχω αναρωτηθεί γιατί για κάποιους όλα πρέπει να είναι τόσο δύσκολα, ενώ για κάποιους άλλους πιο εύκολα, για να συνειδητοποιήσω λίγο αργότερα ότι ίσως ο Θεός ξέρει πολύ καλά για τον καθέναν μας τι μπορεί να αντέξει, τι πρέπει να ζήσει και τι πρέπει να νιώσει για να φτάσει στη δική του λύτρωση –σε όποιον τομέα και αν ενσαρκώνεται αυτή. Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι το ταξίδι της ζωής και των στόχων του καθενός μας. Η ανηφόρα είναι για άλλους μεγαλύτερη και για άλλους μικρότερη, ανάλογα με τις δυνατότητες και τα εφόδια που διαθέτουν και αποτελεί την απόσταση που πρέπει να διανύσουμε και το βαθμό δυσκολίας της για να φτάσουμε εκεί ακριβώς που θέλουμε. Αν δεν υπάρχει ξεκάθαρος στόχος, η βάρκα απλά θα περιφέρεται στο πέλαγος. Αν δεν έχουμε πίστη, δε θα μπορούμε καν να οραματιστούμε την Ιθάκη. Και αν δεν έχουμε κουράγιο, πείσμα και υπομονή, θα νικηθούμε από τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες.

Για εκείνους που επιλέγουν τον σύντομο δρόμο, την οικεία διαδρομή, την εύκολη λύση, η ζωή είναι μάλλον ανούσια, χωρίς πραγματικές εμπειρίες, χωρίς εσωτερικές αναζητήσεις, χωρίς ουσιαστικούς στόχους –μακροπρόθεσμους ή βραχυπρόθεσμους-, χωρίς όνειρα, χωρίς ουσιαστική προσφορά. Εκείνοι που επιλέγουν να μείνουν στα ρηχά, είτε γιατί φοβούνται είτε γιατί δε θέλουν είτε γιατί γνωρίζουν πως δε μπορούν να κολυμπήσουν στα βαθιά, θα ζήσουν ένα ταξίδι χωρίς προοπτική και χωρίς όραμα. Αυτό δε σημαίνει πως δε θα είναι ευτυχισμένοι. Τουναντίον. Στην άγνοια κρύβεται η ευτυχία.

Εκείνοι που, είτε εκούσια είτε ακούσια, θα επιλέξουν τη δύσκολη διαδρομή, τη διερεύνηση του άγνωστου και τα βαθιά και άπατα νερά, σίγουρα θα ζήσουν εμπειρίες πρωτόγνωρες, θα κάνουν σκέψεις ανείπωτες, θα αναρωτηθούν πολλές φορές «γιατί», αλλά η απάντηση θα τους δοθεί μόνο σα φτάσουν στην Ιθάκη. Εκεί μόνο θα καταλάβουν γιατί το ταξίδι ήταν σημαντικό. Εκεί μόνο θα συνειδητοποιήσουν ότι η προσπάθεια άξιζε τον κόπο.

Όχι, βέβαια, ότι η Ιθάκη δεν είναι σημαντική. Είναι ο λόγος για τον οποίο πολεμάμε. Είναι ο λόγος για τον οποίο αναζητούμε το καλύτερο. Είναι ο λόγος για τον οποίο πονάμε, μοχθούμε και αγωνιζόμαστε. Σαφώς και έχει σημασία η Ιθάκη, ως προορισμός, ως στόχος, ως πυξίδα, ως πλοηγός της σκέψης και της καρδιάς. Αλλιώς δεν έχει νόημα το ταξίδι, ο αγώνας, η Μεγάλη Εβδομάδα του καθενός, όσο μακρά ή σύντομα κι αν είναι. Κι αν η Ιθάκη μας προσφέρει όλα όσα ονειρευτήκαμε, όσο δύσκολος κι αν ήταν ο δρόμος κατά κει, θα φαντάζει πλέον παιχνιδάκι.

Η Μεγάλη Εβδομάδα, η διαδρομή Εκείνου, τα θαύματα, η δυσπιστία, η στήριξη, η προδοσία, η υποκρισία και ο θάνατος είναι όλα εκείνα που οδήγησαν στην Ανάσταση. Ο προσωπικός μας αγώνας, τα μικρά ή μεγάλα επιτυχημένα βήματα που πραγματοποιούμε, η δυσπιστία που αντιμετωπίζουμε, οι φίλοι και η οικογένεια που μας στηρίζουν, η προδοσία των διπρόσωπων για 30 ή και πολύ λιγότερα αργύρια, η υποκρισία εκείνων που καταπίνουν την κάμηλο, αλλά διυλίζουν τον κώνωπα, η δική μας κούραση, απαισιοδοξία και απογοήτευση –όταν τα πράγματα δεν έρχονται όπως επιθυμούμε-, οδηγούν εντέλει στην προσωπική μας Ανάσταση. Όλα αυτά που περνάμε, σε μικρή ή μεγάλη κλίμακα κάθε φορά που θέτουμε έναν στόχο, μας δίνουν ή τουλάχιστον πρέπει να μας δίνουν το κουράγιο να συνεχίσουμε, να τραβήξουμε και τον διπλανό μας από τη δική του πλάνη και τον δικό του μικρόκοσμο, να εμπνεύσουμε εκείνους που δεν έχουν στοχοθετήσει τη δική τους ζωή. Και χρειάζεται πολύ μεγάλη δύναμη για να το κάνεις αυτό. Γι’ αυτό και είναι λίγοι οι τολμηροί, οι γενναίοι και οι ατρόμητοι.

Ίσως αυτά είναι ψιλά γράμματα αυτή την εποχή, κατά την οποία «η κόλαση είναι οι άλλοι» (Jean Paul Sartre). Τώρα που τα προβλήματα πολλαπλασιάζονται ανά λεπτό και μεταλλάσσονται ακόμα πιο γρήγορα. Τώρα που το ένα κράτος επιτίθεται στο άλλο για μερικά εκτάρια γης. Τώρα που σκοτώνονται χιλιάδες άνθρωποι στο όνομα ενός «Ιερού Πολέμου». Τώρα που η κοινωνική και οικονομική κρίση χτυπά ανελέητα όλα τα κράτη της γης. Τώρα που ο πλανήτης καταστρέφεται. Τώρα που η φύση εκδικείται. Τώρα που η σημασία της ανθρώπινης ζωής έχει υποβαθμιστεί σε απελπιστικό βαθμό. Τώρα που ο κόσμος δε θέλει πλέον να προβληματίζεται. Τώρα που δε θέλει πλέον να παλέψει για κανένα ιδανικό και για καμιά Ιθάκη.

Κι όμως… Ίσως τώρα περισσότερο από ποτέ έχει σημασία αυτή η Ιθάκη. Ίσως τώρα, περισσότερο από ποτέ, έχουμε ανάγκη από την ελπίδα της Ανάστασης. Ίσως ο Χριστός να είναι τώρα πιο επίκαιρος από ποτέ. Οι πιο επαναστατικοί και πύρινοι λόγοι, τόσο διαχρονικοί, διορατικοί και εμπνευσμένοι. Ίσως υπάρχει ελπίδα. Ίσως υπάρχει φως στην άκρη του τούνελ. Ίσως μπορούμε, έστω και για λίγο, να βγούμε από τον προσωπικό μας μικρόκοσμο και να μπούμε στο «εμείς». Ίσως μπορούμε, έστω και για λίγο, να ενδιαφερθούμε για τον διπλανό μας. Ίσως μπορούμε, έστω και για λίγο, να δούμε πιο μακριά. Ίσως μπορούμε να προσπαθήσουμε να γίνουμε λίγο καλύτεροι και να κάνουμε και τον κόσμο γύρω μας λίγο καλύτερο. Να επιδιώξουμε την αυτοβελτίωση, βασανίζοντας για λίγο τον εαυτό μας. Να κάνουμε πιο όμορφες και αισιόδοξες σκέψεις. Ίσως μπορούμε -και ίσως θα έπρεπε- να επιλέξουμε τον μακρύ δρόμο, μόνο και μόνο για να ζήσουμε στην γλυκιά αγκαλιά της Ιθάκης, που μας περιμένει υπομονετικά. Όπως Εκείνος. Δε θα φύγει. Είναι εκεί και αναμένει...

Με απέραντη θλίψη διαπιστώνω… (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 29/03/2010)

Θα ήθελα πολύ, έστω και για μια βδομάδα, να αποφύγω να γράψω για την οικονομική κρίση –της οποίας ο δρόμος από ότι φαίνεται είναι πάρα πολύ μακρύς και όχι ιδιαίτερα φωτισμένος στο «τέλος» του-, αλλά τα γεγονότα τρέχουν με τέτοιους ρυθμούς που δε μπορεί κανείς να κάνει τα στραβά μάτια. Έστω και για λόγους αποφόρτισης του εντόνως αρνητικού κλίματος.

Αισθάνομαι πραγματικά μια απέραντη θλίψη για την σημερινή κατάσταση της Ελλάδας. Αισθάνομαι θλίψη για το ότι τουρκικές φρεγάτες –αυτή τη στιγμή που γράφω- κάνουν βόλτες έξω από το Σούνιο νηολογώντας τα ελληνικά πλοία και το Υπουργείο Άμυνας δηλώνει ότι όλα είναι υπό έλεγχο. Τι θα συνέβαινε αν μια ελληνική φρεγάτα περνοδιάβαινε στο Βόσπορο; Αισθάνομαι απέραντη θλίψη που ο φιλότιμος Γιώργος κάνει υπεράνθρωπες προσπάθειες να πείσει εταίρους και μη ότι δε ζητιανεύουμε λεφτά, αλλά ζητάμε δάνειο με κανονικά επιτόκια (και όχι εκτοξευμένα στα ύψη), αλλά παρόλα αυτά όλα τα διεθνή μέσα γράφουν ότι γυρνάμε δεξιά κι αριστερά ζητώντας. Αισθάνομαι απέραντη θλίψη που για μια ακόμη φορά δε θα πληρώσουν αυτοί που έκλεψαν, αλλά όλοι εμείς οι νέοι άνθρωποι, που δουλεύουμε δύο και τρεις δουλειές, αλλά που δε θα δούμε ποτέ σύνταξη, και οι συνταξιούχοι γονείς μας που δούλεψαν 40 χρόνια για να δουν τις συντάξεις τους να μειώνονται δραματικά. Αισθάνομαι, τέλος, απέραντη θλίψη, που αυτός ο έξυπνος, καπάτσος και εφευρετικός λαός έχει βρεθεί τόσο χαμηλά στο «χρηματιστήριο» της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

«Σε συμφωνία για αρωγή προς την Ελλάδα με την συμμετοχή Ε.Ε και ΔΝΤ κατέληξε εντέλει ο Γαλλογερμανικός άξονας», γράφουν ΤΑ ΝΕΑ σήμερα. Γιατί έχω την εντονότατη αίσθηση ότι όλον αυτόν τον καιρό, όλοι αυτοί μας κοροϊδεύουν; Και δεν ομιλώ για τους Γερμανούς, οι οποίοι είχαν ξεκαθαρίσει πλήρως τη θέση τους. Μιλώ για τους Γάλλους, τον Πρόεδρο του Eurogroup, καθώς και της Κομισιόν. Εκείνοι που έλεγαν ότι το πρόβλημα έπρεπε να λυθεί εντός της –αφιλόξενης- «αγκαλιάς» της Ευρωζώνης, τώρα άλλαξαν. Μα τίποτα δε γίνεται τυχαία εντέλει. Γιατί από ότι φαίνεται έπρεπε κάποιοι να παίξουν –πειστικά- το παιχνίδι των «bad cop-good cop».

Η Γερμανία, ως ισχυρότατη δύναμη της μαρκοζώνης, έπρεπε να προβεί σε δηλώσεις του τύπου «οι μικρές και αδύναμες χώρες πρέπει να υπακούουν τις ισχυρές». Αλήθεια, κυρία Μέρκελ; Δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι μόλις ιδρύσατε το 4ο Ράιχ. Εμείς νομίζαμε ότι τα κράτη-μέλη της Ε.Ε ήταν ισότιμα και όχι ότι βάλαμε δυνάστη στο κεφάλι μας. Και μάλιστα τη Γερμανία που, από την ντροπή της για τα αίσχη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μέχρι και πριν περίπου 25 χρόνια δεν ανέβαζε καν τη σημαία της πουθενά. Αλλά φαίνεται ξεχάσατε… Πως αυτή η «έπαρση» της παντοδυναμίας σας οδήγησε πριν 70 χρόνια στη δημιουργία ενός αισχρού καθεστώτος, που γονάτισε την Ευρώπη και αφάνισε εκατομμύρια αθώους.

Από την άλλη, η Γαλλία ως good cop έπρεπε να προβεί σε άλλες δηλώσεις. Ότι στηρίζει πλήρως την Ελλάδα, ότι δεν πρόκειται να την αφήσει αβοήθητη και ότι είναι ανεπίτρεπτον να λυθεί το πρόβλημα από το ΔΝΤ. Τώρα όμως με «βαριά καρδιά» αποφάσισαν ότι το ΔΝΤ πρέπει να βάλει το χεράκι του. Έτσι ξαφνικά…

Αναρωτιέμαι αν υπάρχει πλήρης επίγνωση των επιπτώσεων της παροχής βοήθειας από το ΔΝΤ. Όχι, από τους πολιτικούς. Αυτοί δεν κινδυνεύουν ό,τι κι αν γίνει. Χτες, στην εκπομπή του Λαζόπουλου, «απολαύσαμε» βιντεάκι, στο οποίο 3 πολύ γνωστοί υπουργοί έλεγαν στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας γελώντας: «Eμείς, το δυνατό τρίο, θα είμαστε εδώ μέχρι το 2015». Πραγματικά δε ξέρω πως μπορεί κάποιος να το σχολιάσει αυτό. Καμία τσίπα; Καμία αιδώς; Καμία συναίσθηση μπροστά στις κάμερες; Αυτό σας ενδιαφέρει «κύριοι αναίσθητοι»; Το να είστε εδώ την επόμενη 5ετία, για να τρώτε; Για να συνεχίζετε να τρώτε στις πλάτες ενός λαού; Για τον κόσμο όμως –που δε ξέρω πως θα ζει έως το 2015- τι σημαίνει η παροχή βοήθειας από το ΔΝΤ;

Αρχικά, όπως έχουμε διαβάσει, το ΔΝΤ διαβεβαιώνει –φαντάζομαι όχι γραπτώς- ότι δε θα ζητήσει έξτρα μέτρα από την κυβέρνηση –εκτός από αυτά που έχουν ήδη ληφθεί. Η αγκάθινη αγκαλιά του όμως δύναται να γίνει θηλιά και μάλιστα εντός σύντομου χρονικού διαστήματος. Το πιο πιθανό μέτρο που μπορεί να ζητηθεί –κάτι που έχει γίνει σε άλλες χώρες που έχουν πάρει βοήθεια από το ΔΝΤ- είναι η απόλυση δημοσίων υπαλλήλων, ως προϋπόθεση για να δοθεί η δεύτερη ή η τρίτη ή η έκτη δόση του δανείου. Δεν είναι μόνο όμως οι απολύσεις, αλλά και πολλά ακόμα δυσβάσταχτα μέτρα, τα οποία ειλικρινά δε ξέρω πως θα αντέξει μια χώρα με πολύ μικρή ανάπτυξη, ελάχιστες επενδύσεις και ένα λαό που έχει αποπροσανατολιστεί εντελώς. Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, εκεί δε θα υπάρχει πλέον χώρος για διαπραγματεύσεις, όπως υπάρχει εντός της Ε.Ε. Τι θα γίνει λοιπόν αν ζητηθεί κάτι τέτοιο από την Ελλάδα;

Καταρχήν, θα δημιουργηθεί τεράστιο κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο ενδεχομένως λάβει εκρηκτικές διαστάσεις –δικαίως. Και δεν ομιλώ απλά για την απόλυση υπαλλήλων που απολαμβάνουν μονιμότητα… αλλά για ανθρώπους που θα χάσουν τη δουλειά τους. Με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Παράλυση της αγοράς, παράλυση του δημόσιου τομέα, κοινωνική εξέγερση. Ενώ και η κυβέρνηση θα βρίσκεται με δεμένα τα χέρια, καθώς δε θα μπορεί να αρνηθεί την εφαρμογή του μέτρου.

Δεύτερον, θα δημιουργηθεί τεράστιο πολιτικό πρόβλημα. Ήδη, άλλωστε, τα σκληρά οικονομικά μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση –και που αποτελούν μόνο το κερασάκι στην τούρτα που θα φάμε εμείς, όμως- δεν συνάδουν με τον κοινωνικής πολιτικής προσανατολισμό του σοσιαλιστικού κόμματος που βρίσκεται στην εξουσία. Άλλα διεκήρυττε ο Γιώργος στα τέλη Σεπτεμβρίου και άλλα βρέθηκε να αντιμετωπίζει και να πραγματοποιεί τώρα. Ναι μεν ο κόσμος μέχρι στιγμής στηρίζει τα μέτρα –ως αναγκαία-, αλλά πραγματικά κανείς δε ξέρει μέχρι που μπορεί να αντέξει. Από την άλλη, και εντός των κόλπων του ΠΑΣΟΚ, αριστερίζοντες βουλευτές και μέλη αποκλείεται να δεχτούν έτσι απλά την προσφυγή της κυβέρνησης στο ΔΝΤ. Έτσι, ο Γιώργος έχει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τη ΝΔ που είναι κάθετα αντίθετη στην προσφυγή, αλλά και τα μέλη του δικού του κόμματος.

Τρίτον, σίγουρα όλο αυτό θα αποτελέσει και προσωπική ήττα του Γιώργου, ο οποίος ομολογουμένως κάνει προσπάθειες εξισορρόπησης. Ίσως αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους κάποια μέτρα έχουν καθυστερήσει να λάβουν χώρα. Γιατί δεν είναι δυνατό ένας ηγέτης σοσιαλιστικού κόμματος να επιβάλλει μέτρα εντελώς αντικοινωνικού χαρακτήρα –και αντίθετα με αυτά που υποστήριζε μόλις μερικούς μήνες νωρίτερα- έτσι άμεσα και γρήγορα.

Από την άλλη, ο πρώην Πρωθυπουργός δεν βγάζει κουβέντα. Δεν εμφανίζεται πουθενά. Δεν αρνείται καμία εκ των κατηγοριών που του έχουν «απαγγελθεί». Και αναρωτιέμαι γιατί. Ο καθόλα συμπαθής Καραμανλής έκανε παντελώς λαθεμένη επιλογή προσώπων, τα οποία και τον πλαισίωναν. Τεράστια σκάνδαλα ακούστηκαν και είμαι σίγουρη ότι άλλα τόσα καλύφτηκαν. Εκείνοι που ήταν υπέρμαχοι της διαφάνειας, της μετριοφροσύνης και της ταπεινότητας έδειξαν με τις πράξεις τους το εντελώς αντίθετο. Και αυτό μπορώ να το διαβεβαιώσω προσωπικά από τη θητεία μου σε νευραλγικό πόστο υπουργείου, στο οποίο εθήτευσα και κατά τις δύο κυβερνήσεις. Από την πορεία της ΝΔ στην εξουσία, εκείνο που διακρίναμε ήταν μάλλον μια ασύγκριτα λυσσαλέα διάθεση να κερδηθεί το «χαμένο έδαφος» των 20 ετών που είχαν να δουν εξουσία, καρέκλα και εύκολο χρήμα, όμοια όμως με την εξίσου λυσσαλέα διάθεση που είχε το ΠΑΣΟΚ κατά τη δεκαετία του 1980, όταν στην κυριολεξία ρημάχτηκε η χώρα.

Σαν επίδοξος Κασπάρωφ, προσπαθώ να διακρίνω το μέλλον. Προσπαθώ να διαβλέψω τις επόμενες κινήσεις κυβέρνησης, εταίρων και μη. Προσπαθώ να διακρίνω έστω και ένα χαμηλό φως στο τέλος του τούνελ. Προσπαθώ ακόμα και να καταλάβω γιατί αυτοί που υπηρετούν την Ελλάδα, δεν φροντίζουν για την Ελλάδα. Αλλά δεν μπορώ. Και αυτό μου προκαλεί απέραντη θλίψη…

Το σενάριο αποχώρησης από την ευρωζώνη (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 22/03/2010)

Τα τελευταία δύο περίπου χρόνια έχουμε ακούσει χιλιάδες συζητήσεις, αναλύσεις και παρουσιάσεις, έχουμε διαβάσει ακόμα περισσότερα αφιερώματα, δοκίμια, ακόμα και βιβλία και έχουμε ζήσει εκ του σύνεγγυς την οικονομική κρίση, το δημοσιονομικό πρόβλημα της Ελλάδας, το ιλιγγιώδες δημόσιο χρέος και την αγορά που αργοπεθαίνει. Η τηλεόραση και ο έντυπος και ηλεκτρονικός Τύπος ιχνογραφούν την εικόνα μιας οικονομίας και μιας κοινωνίας που ζει στην άκρη ενός ηφαιστείου που είναι έτοιμο να εκραγεί. Το κακό είναι πως μια έκρηξη δεν είναι ποτέ για καλό. Κάποιοι, παρόλα αυτά, μπορεί να υποστηρίξουν ότι ίσως χρειάζεται να πιάσουμε πάτο, να υποστούμε ισχυρό σοκ, για να μπορέσουμε να συνέλθουμε.

Δεν ήμουν ποτέ υπέρ της θεραπείας σοκ. Οι χώρες που την υπέστησαν, δεν αποτελούν σήμερα και ιδιαιτέρως επιτυχημένα παραδείγματα. Βέβαια, κάθε χώρα φέρει τη δική της κουλτούρα, φιλοσοφία, ήθη, έθιμα και φέρεσθαι. Το σοκ, όμως, επηρεάζει τουλάχιστον 2 γενιές και δημιουργεί έντονα κοινωνικά προβλήματα: αποπροσανατολισμού, απογοήτευσης, θυμού, απορίας και φόβου για το αύριο. Τρανταχτό παράδειγμα αποτελούν ορισμένες από τις χώρες του πρώην Ανατολικού μπλοκ, όπως η Ουγγαρία και η Πολωνία, στις οποίες σύμφωνα με πρόσφατες δημοσκοπήσεις, ο κόσμος αναπολεί την επιστροφή του Κομμουνισμού. Φοβίζει λίγο αυτή η προοπτική, ειδικά εν έτει 2010. Ο Κομμουνισμός, ένας καθόλα ουτοπιστικός (not to mention fake) ιδεολογικός προσανατολισμός, παρά τα προφανή του μειονεκτήματα –το μεγαλύτερο εκ των οποίων η ουσιαστική έλλειψη ελευθερίας- είχε και πλεονεκτήματα, τα οποία ως φαίνεται αναπολούνται.

Για να έρθουμε στα δικά μας. Προσφάτως ελήφθησαν αυστηρότατα μέτρα από την κυβέρνηση. Απαραίτητα σίγουρα, καθώς η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο. Λένε πως είναι μόνο η αρχή. Η –ίσως υπερβολική- διπλωματική περιοδεία του Γιώργου Παπανδρέου είχε δύο βασικά πλεονεκτήματα. Πρώτον, ότι έπεισε εταίρους και μη πως θέλουμε πραγματικά να αλλάξουμε τα πράγματα και δεύτερον ότι έχει όχι μόνο τη διάθεση, αλλά και την αποφασιστικότητα, να βάλει κάποιου είδους τάξη. Έστω και με καθυστερήσεις. Έστω και με εξωτερική βοήθεια. Βέβαια, όπως έχουμε πει και σε προηγούμενα άρθρα, η Ελλάδα στοχοποιήθηκε και έδωσε μόνη της τους λόγους να ασχοληθούν όλοι μαζί της. Γιατί, για να είμαστε απόλυτα σαφείς, όλες ανεξαιρέτως οι χώρες της Ε.Ε δανείζονται. Και μάλιστα πολλά εκατομμύρια ευρώ. Απλά δανείζονται με κανονικά επιτόκια. Το κακό –με την Ελλάδα- είναι ότι εκείνος που στοχοποιείται, συνήθως την πληρώνει κιόλας. Το δεύτερο κακό είναι ότι δε μπορούμε να κρατήσουμε τίποτα εντός των τειχών. Όλα πρέπει να δημοσιοποιούνται παντού. Έτσι καταλήξαμε στο να πιστεύει η μισή υφήλιος ότι έχουμε καταστραφεί ολοσχερώς και ότι γυρνάμε δεξιά κι αριστερά ζητώντας χρήματα. Ουδόλως!

Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις της (ασυμπάθηστης) Μέρκελ, η Ε.Ε πρέπει να εφεύρει μια φόρμουλα, βάσει της οποίας οι χώρες, που παρουσιάζουν μακροχρόνιο δημοσιονομικό έλλειμμα, πρέπει να απομακρύνονται, έστω και προσωρινά, από την ευρωζώνη. Τόνισε, επίσης, ότι δεν πρέπει να δοθεί οικονομική βοήθεια στην Ελλάδα, ότι είναι εξαιρετικά νωρίς για κάτι τέτοιο και ότι δεν πρόκειται να βοηθήσει σε τίποτα στην παρούσα φάση. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης της Γερμανίας είναι παντελώς αντίθετα με την αυστηρή στάση της Μέρκελ απέναντι στην Ελλάδα, λέγοντας μάλιστα πως η Γερμανία ευθύνεται εν μέρει για τη δεινή οικονομική κατάσταση της χώρας μας. Σχολιάζοντας όλα αυτά ο επικεφαλής της ΕΚΤ, Ζαν Κλοντ Τρισέ, δήλωσε ότι: «Δε σχολιάζω παράλογες υποθέσεις». Λέγοντας ουσιαστικά ότι το σενάριο αποχώρησης μιας χώρας από την ευρωζώνη είναι εξωπραγματικό.

Πριν από περίπου ένα μήνα ο Ανδρέας Βγενόπουλος –αλλά όχι μόνο- μίλησε για πρόσκαιρη αποχώρηση από την ευρωζώνη (για ένα διάστημα από 1 έως 2 έτη). Κάποιοι τότε σχολίασαν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν καταστροφικό και ότι θα οδηγούσε σε τραγική υποτίμηση της δραχμής, με όλα τα συνεπακόλουθα. Ας εξετάσουμε λίγο το ενδεχόμενο, πρακτικά και θεωρητικά.

Κατ’ αρχήν, ας τονίσουμε κάτι το οποίο δεν είναι ευρέως γνωστό –ίσως και καθόλου. Σε περίπτωση εξόδου από την ευρωζώνη, η Ελλάδα, όχι απλά μπορεί να πάρει μεγαλύτερη οικονομική βοήθεια από την Ε.Ε, σε σχέση με αυτή που παίρνει σήμερα, αλλά επίσης μπορεί να διαπραγματευτεί με τις άλλες χώρες της Ένωσης την ακύρωση μέρους του εθνικού της χρέους, ως αντάλλαγμα για την αποχώρησή της.

Με την ενδεχόμενη αποχώρηση από την ευρωζώνη, η υποτίμηση της δραχμής, που θεωρείται αυτονόητη, θα θέσει αμέσως υπό πίεση το νέο νόμισμα και θα οδηγήσει τα επιτόκια σε διψήφιους αριθμούς. Εκεί μπαίνει η εναλλακτική λύση για την Ελλάδα. Να ζητήσει πληρωμή με τη μορφή οικονομικής βοήθειας για την αποχώρησή της, σύμφωνα με το άρθρο 50 της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Αυτό, όπως γίνεται αντιληπτό, θα ήταν μια συμφέρουσα λύση για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, ενώ η Ελλάδα θα κέρδιζε και χρόνο για τις αναγκαίες προσαρμογές. Θα είχε επίσης την ευκαιρία να ακολουθήσει μια ανεξάρτητη νομισματική και συναλλαγματική πολιτική, ενώ η εθνική της κυριαρχία θα έπαυε να βρίσκεται υπό τις αυστηρές οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Βέβαια, όσο μεγαλύτερη είναι η υποτίμηση, τόσο πιο δύσκολη θα είναι η αποπληρωμή του χρέους σε ευρώ. Όμως, σε περίπτωση απόσυρσης από την ευρωζώνη, οι άλλες χώρες θα μπορούσαν να συμφωνήσουν στην παροχή βοήθειας, προκειμένου να υποστηρίξουν την συναλλαγματική ισοτιμία, σύμφωνα με το άρθρο 123/124 της Συνθήκης του Μάαστριχτ. Πάντως πρέπει να τονιστεί ότι μόνο με την εφαρμογή αυστηρών μεταρρυθμίσεων μπορούν να αποφευχθούν τα χειρότερα, δηλαδή η χρεωκοπία δημοσίων και ιδιωτικών επιχειρήσεων. Ο κίνδυνος ενός φαύλου κύκλου που θα περιλαμβάνει υψηλά επιτόκια, οικονομική αδυναμία και αυξανόμενες χρεωκοπίες –όπως έγινε στην Αργεντινή- δυστυχώς δε μπορεί να αποκλεισθεί. Και λαμβάνοντας υπόψη την μηδαμινή ανάπτυξη στην Ελλάδα και την έλλειψη επενδύσεων, αποτελεί ισχυρό ενδεχόμενο.

Σε περίπτωση αποχώρησης από την ευρωζώνη, η δραχμή λογικά θα πρέπει να κυκλοφορεί ταυτόχρονα με το ευρώ. Μόνο που το ευρώ θα κινείται ως συνάλλαγμα. Η ύπαρξη ενός δεύτερου νομίσματος που θα λειτουργεί παράλληλα με το εθνικό νόμισμα προσφέρει κάποια πλεονεκτήματα, αν το καλοσκεφτούμε. Πρώτον, οι συναλλασσόμενοι στις αγορές θα έχουν την νομικά κατοχυρωμένη επιλογή μεταξύ των δυο νομισμάτων. Δεύτερον, η Τράπεζα της Ελλάδος θα βρίσκεται συνεχώς υπό πίεση να σταθεροποιήσει τη νέα δραχμή και η κυβέρνηση θα αναγκάζεται να κάνει μεταρρυθμίσεις εκ νέου. Αμφότερα πολύ σημαντικά. Έτσι, η αξιοπιστία του νέου νομίσματος θα ενισχυθεί και επιπλέον θα γίνει ευκολότερη η μελλοντική επάνοδος της Ελλάδας στην ευρωζώνη.

Γενικά, τα προβλήματα αυτά που αντιμετωπίζει η ευρωζώνη είναι κυρίως δομικά. Κάτι απόλυτα φυσιολογικό, αφού πρόκειται για ένα «κατασκεύασμα» που αποτελείται από κράτη-μέλη διαφορετικών δυνατοτήτων και ταχυτήτων. Όταν πρωτοσχεδιάστηκε η Ε.Ε, το όνειρο ήταν να γίνει ένα αντίγραφο της Αμερικής. Πως όμως αυτό θα μπορούσε να είναι δυνατό; Η Αμερική είναι απλά σπασμένη σε πολιτείες, αλλά πρόκειται για την ίδια χώρα, με το ίδιο –εξαρχής- νόμισμα, με ανθρώπους που μιλούν την ίδια γλώσσα, με κοινό πολιτικό, πολιτιστικό και οικονομικό παρελθόν. Η Ευρώπη αποτελεί ένα εντελώς διαφορετικό παράδειγμα. Ένα παζλ γλωσσών, ιστορίας, οικονομίας, πολιτισμού, ανάπτυξης, παραγωγής κ.ο.κ. Κάτι που δε χρειάζεται περαιτέρω σχολιασμό και ανάλυση.

Η υποτίμηση ενός νομίσματος δεν είναι απαραίτητα μια κακή λύση ανάγκης. Άλλωστε στο παρελθόν, αυτό έχει εφαρμοστεί από σχεδόν όλες τις χώρες της Μεσογείου, με κύριο στόχο τη βελτίωση της εξαγωγική τους ικανότητας. Όμως με τη νομισματική ένωση, αυτή η δικλείδα ασφαλείας έπαψε να αποτελεί λύση και χάθηκε ανεπιστρεπτί.

Εν κατακλείδι, το ενδεχόμενο της παροδικής αποχώρησης από το ευρώ ίσως και να μην είναι κακή ιδέα. Αλλά από ότι φαίνεται και από ότι δήλωσε ο Τρισέ, αυτό αποτελεί σενάριο φαντασίας στην παρούσα φάση. Εκτός… και αν το ζητήσει αυτόβουλα ο Παπανδρέου. Άλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε και τον ουσιαστικό αντίκτυπο στη χώρα. Στον κόσμο. Πως θα μας φαίνεται άραγε να πληρώνουμε το cappuccino 1.500 δραχμές; Ποσό, αδιανόητο κατά την προηγούμενη δεκαετία. Θα δίνουμε tip 340 δραχμές; Ή μήπως θα γυρίσουμε στα ωραία κατοστάρικα (που και πολλά ήταν); Θα πληρώνουμε την βενζίνη 510 (!!!) δραχμές το λίτρο;

Υπάρχουν λοιπόν 3 σενάρια. Αν η παγκόσμια οικονομία πέσει σε νέα ύφεση, θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε μεγάλη φτώχεια, ενώ το επίπεδο ζωής θα πέσει στα επίπεδα του 1970. Αν η διεθνής οικονομία πάει μέτρια, θα υπάρχει μάλλον παρατεταμένη περίοδος ύφεσης ή τουλάχιστον στασιμότητας. Ενώ, τέλος, σύμφωνα με το πιο αισιόδοξο σενάριο, αν η παγκόσμια οικονομία πάει καλά, τότε σίγουρα και η Ελλάδα θα ακολουθήσει, βελτιώνοντας τους κρίσιμους οικονομικούς της δείκτες. Το ζητούμενο είναι για πόσο καιρό ακριβώς, καθώς είναι άγνωστο το αν μπορεί πραγματικά η χώρα μας να ανταγωνιστεί στο διεθνές οικονομικό ράλι που θα λάβει χώρα. Ειδικά, δε, από τη στιγμή που θα έχει να ανταγωνιστεί χώρες που απολαμβάνουν τεράστια ανάπτυξη, επενδύσεις, εξαγωγές και παραγωγή. Time will tell…

Κοινωνία vs. Οικονομία: Υπάρχει επιστροφή; (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 15/03/2010)

Με ενδιαφέρον διάβασα το χτεσινό άρθρο της Washington Post, που αφορούσε στη συνάντηση Παπανδρέου–Obama. Βέβαια, βρήκα λίγο υποτιμητικό το σχόλιο του αρθρογράφου «Κοιτάξτε καλά το πρόσωπο του Έλληνα πρωθυπουργού, γιατί έτσι μπορεί να είναι και ο Αμερικανός πρόεδρος σε 10 χρόνια», αλλά η αλήθεια είναι ότι τα έχουμε συνηθίσει αυτά τον τελευταίο καιρό. Αυτό που δε γνωρίζουν οι Αμερικανοί σχολιαστές είναι ότι ο Γιώργος Παπανδρέου διαθέτει ένα πραγματικά χαμηλό προφίλ, που ναι μεν στερείται της δυναμικής του πατέρα του, αλλά έχει μια έμφυτη ευγένεια και ένα ιδιαίτερο επικοινωνιακό χάρισμα. Σίγουρα ένας πολιτικός αρχηγός, ειδικά μιας μικρής χώρας, πρέπει να διαθέτει έναν πιο δυναμικό, ίσως και θρασύ, χαρακτήρα και φέρεσθαι. Κανείς δε μπορεί να ξεχάσει το περίφημο «Μολών Λαβέ» του Ανδρέα προς την Τουρκία εν έτει 1987, που έκανε την Ευρώπη να τρέχει. Αλλά από την άλλη, λόγω της δεινής θέσης στην οποία βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή, επιβάλλεται να επιλέγουμε πού πρέπει να δείχνουμε θρασείς και πού σεμνότεροι. Πάντως, σε όποια πολιτική παράταξη και να ανήκουμε, κανείς από εμάς δεν μπορεί να πει ότι ο Γιώργος δεν προσπαθεί. Όχι μόνο ο ίδιος, αλλά και σύσσωμο το υπουργικό του συμβούλιο. Και ως ευσυνείδητοι Έλληνες, κανείς από εμάς δεν μπορεί παρά να του εύχεται κάθε επιτυχία.

Κατ’ εμέ, παρόλα αυτά, το οικονομικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι το βασικό που αντιμετωπίζει η χώρα αυτή τη στιγμή. Η οικονομία παγκοσμίως περνάει από διάφορες φάσεις και κάνει κύκλους. Άλλες φορές στο ζενίθ και άλλες στο ναδίρ. Σε κάποιες χώρες τα πράγματα είναι καλύτερα, εφόσον υπάρχει παραγωγή, εξαγωγές και ανάπτυξη, και σε άλλες χώρες σαφώς χειρότερα. Ειδικά στην Ελλάδα τα πράγματα αναπόφευκτα θα οδηγούνταν εδώ, καθώς από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 οι πολιτικοί (όλοι οι πολιτικοί) ασχολούνταν με το «βόλεμα» αναξιοπαθούντων και μη, το πορτοφόλι και την καρέκλα τους. Προδιαγεγραμμένη πορεία, δηλαδή.

Για μένα προσωπικά, το θέμα της κοινωνικής διάβρωσης (που δεν έχει απολύτως καμία σχέση με τη μετανάστευση) είναι πολύ πιο σημαντικό από το οικονομικό –που θα ανατραπεί αργά ή γρήγορα. Έχει αναρωτηθεί άραγε κανείς αν η κοινωνική διάβρωση ή αλλιώς εκφυλισμός έχει επιστροφή; Και αν ναι, ποιες κοινωνίες είναι εκείνες που την απέφυγαν και ποιες την αντιμετώπισαν επιτυχώς; Η Ελλάδα σίγουρα δεν είναι ανάμεσά τους πάντως, τουλάχιστον μέχρι στιγμής.

Η ιδέα του κοινωνικού εκφυλισμού είχε ιδιαίτερη σημασία στις τέχνες, τις επιστήμες και την πολιτική από το 1850 μέχρι και το 1950. Σύμφωνα, δε, με τη Θεωρία της Εξέλιξης του Δαρβίνου, η πορεία της ανθρωπότητας δεν είναι σταθερή και δεδομένη, αλλά μπορεί να αλλάξει και να οδηγηθεί σε ένα σκοτεινό και άγνωστο μέλλον. Συγκεκριμένα, η Θεωρία του Κοινωνικού Εκφυλισμού ζωγράφισε ένα ιδιαίτερα απαισιόδοξο κάδρο, μέσα στο οποίο το μέλλον του δυτικού πολιτισμού διαφαίνεται προβληματικό. Σύμφωνα επίσης με συναφείς θεωρίες του 18ου και 19ου αιώνα, ο εκφυλισμός της κοινωνίας φέρει τα ακόλουθα συμπτώματα: φτώχεια, εγκληματικότητα, αλκοολισμό, αμοραλισμό και πολιτική βία. Ανθρώπους που ξεφεύγουν από τις κοινωνικές νόρμες, επιδιώκοντας να καταργήσουν την έννοια του κράτους. Σας θυμίζει κάτι;

Δε χρειάζεται να γυρίσουμε πολύ πίσω το ρολόι του χρόνου και της ιστορίας. Όσοι έζησαν την μεταπολεμική Ελλάδα του ’50, αλλά και αργότερα του ’60 και του ’70, έχουν θετικά πράγματα να θυμούνται, παρά τις τεράστιες οικονομικές και πολιτικές δυσκολίες που προέκυψαν τόσο από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, όσο και από τον Εμφύλιο. Η κοινωνία ήταν σαφώς πιο ευτυχισμένη, πιο απλή, με λιγότερες ανάγκες, λιγότερη εγκληματικότητα, πιο ανθρώπινη και φιλική. Για εκείνους από εμάς, που δεν είχαμε την τύχη να ζήσουμε εκείνη την εποχή, οι ταινίες, οι αφηγήσεις των μεγαλυτέρων και τα βιβλία, αναπαριστούν πιστά την εικόνα της χρονικής εκείνης περιόδου. Και ας μη ξεχνάμε ότι επρόκειτο για μια χρυσή εποχή της Ελλάδας όσον αφορά στις τέχνες και τα γράμματα. Σεφέρης και Ελύτης μεσουρανούσαν τις παραπάνω δεκαετίες, φέρνοντας στην Ελλάδα τα Νόμπελ Λογοτεχνίας (πρώτα ο ένας και αργότερα ο δεύτερος), ο Μάνος Χατζηδάκις έπαιρνε Όσκαρ για την μουσική επένδυση της ταινίας Ποτέ την Κυριακή, του Ζυλ Ντασέν. Το 1950 η Ελλάδα εισέρχεται στην περίοδο της αρχιτεκτονικής Ανασυγκρότησης, κατά τη διάρκεια της οποίας κατασκευάστηκαν εκπληκτικά έργα από Έλληνες αρχιτέκτονες, όπως τους Πικιώνη, Ζενέτο, Μυλωνά και πολλούς άλλους. Ζωγράφοι όπως ο Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Μόραλης και ο Τσαρούχης ξεχώρισαν με τα έργα τους, στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Αναφέρομαι φυσικά σε εξέχουσες προσωπικότητες, που γεννήθηκαν περίπου στις αρχές του περασμένου αιώνα και διέπρεψαν διεθνώς κατά την προαναφερθείσα περίοδο. Ξεχώρισαν με την ουσιαστική τους προσφορά στον πολιτισμό, ενώ τα έργα τους θαυμάζονται, διαβάζονται, μελετώνται και αναλύονται μέχρι σήμερα, αλλά και για πάντα. Αναφέρομαι σε μια κοινωνία που προσπαθούσε να ορθοποδήσει, αλλά που είχε την έμπνευση και τη δύναμη να αναδειχθεί.

Σήμερα, τι έχουμε να επιδείξουμε; Όχι ότι δεν υπάρχουν αξιόλογοι εκπρόσωποι σε κάποιους –αλλά ελάχιστους- τομείς. Όμως είναι πασίδηλον ότι έχει χαθεί η έμπνευση –σε κάθε επίπεδο. Χάθηκε η ανθρωπιά. Χάθηκε ο προσανατολισμός. Κάπου ανάμεσα στον πολιτικό αμοραλισμό, το βόλεμα, την εύκολη λύση, τον φθόνο για τον διπλανό που μπορεί να είναι καλύτερος απο εμάς, τη ματαιοδοξία και την παντελή έλλειψη συνειδησιακής και ηθικής τροχοπέδης, χάθηκε ό,τι όμορφο θα μπορούσε να είχε γεννηθεί. Οι γενιές των ανθρώπων που μας έκαναν πραγματικά περήφανους, αντικαταστάθηκαν από ανθρώπους που πολεμούν μόνο για το αύριο, που φοβούνται για το μέλλον, που δεν ασχολούνται παρά μόνο με τον ρηχό και ανούσιο κόσμο των celebrities, γιατί διατείνονται ότι αντιμετωπίζουν αρκετές δυσκολίες και δε θέλουν να προβληματιστούν περαιτέρω. Ανθρώπων που υποφέρουν από άλγη και ψυχολογικές ασθένειες, επειδή νιώθουν αβεβαιότητα για τα πάντα. Ανθρώπων που βιώνουν ένα απέραντο κενό, που δείχνει να μη γεμίζει με τίποτα.

Το παράδοξο είναι ότι πρόκειται για μια γενιά που δε γνώρισε πόλεμο, που δε γνώρισε ανέχεια, που δε γνώρισε ουσιαστική φτώχεια. Και όταν λέμε φτώχεια εννοούμε να μην υπάρχει φαγητό στο τραπέζι, όχι να μην υπάρχουν χρήματα για να πληρωθεί ο λογαριασμός του κινητού...

Κρίση, εγκληματικότητα (που αυξάνει ολοένα και περισσότερο), πορείες, βανδαλισμοί, έλλειψη ιδανικών, φόβος για το μέλλον. Κοινωνία σε κρίση. Υπάρχει επιστροφή; Ή βαδίζουμε σε μονόδρομο; Η εποχή που οι άνθρωποι χαμογελούσαν, αντί να παραμιλούν στο δρόμο, η εποχή που τα σπίτια έμεναν ξεκλείδωτα, η εποχή των ιδανικών, η εποχή του «εμείς» και όχι του «εγώ», η εποχή της αισιοδοξίας και της έμπνευσης πέρασαν άραγε ανεπιστρεπτί;

Η όμορφη Ελλάδα, που ποτέ δε θα αποκτήσουν… (Δημοσίευση στην εφημερίδα Greek News 08/03/2010)

Με αφορμή τις αθλιότητες που πρόσφατα διαβάσαμε και κυρίως είδαμε στον ξένο Τύπο –και μιλώ φυσικά για το διαβόητο εξώφυλλο του Focus-, μια ωραία φράση του Λαζόπουλου που άκουσα χτες βράδυ στην εκπομπή του, την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συνέντευξη που έδωσε ο Ανδρέας Βγενόπουλος στον Νίκο Χατζηνικολάου την προηγούμενη βδομάδα, τα λάθη που έχουμε κάνει και τις περασμένες «αμαρτίες» που πληρώνουμε, οδηγήθηκα στις παρακάτω σκέψεις. Γιατί εντέλει όλα εξηγούνται…

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα βρίσκεται στο μάτι του κυκλώνα. Είμαστε συνηθισμένοι. «Το μαύρο πρόβατο», «ο φτωχός συγγενής», «οι απατεώνες», «η διαφθορά», «η τεμπελιά», «μα πως κάνετε έτσι για ένα όνομα», «το Αιγαίο», «γιατί παρενοχλείτε τα μικρά κρατίδια γύρω σας» κ.λπ. Από την Τουρκιά, στις Μεγάλες Δυνάμεις «που ήθελαν πάντα τους Έλληνες με σκυφτό το κεφάλι» και από τους Γερμανούς που μας ρήμαξαν, στους Σκοπιανούς που έγιναν ξάφνου Μακεδόνες (ανέκδοτο) και τους Άγγλους που κάνουν ιδιωτικά πάρτι κάτω από τις σκιές των Ελγινείων. Everybody wants a piece -of us… Δικαίως.

Ένας ασύλληπτος πολιτισμός. Φιλοσοφία. Ιατρική. Πολιτική. Ιστοριογραφία. Θέατρο. Λόγος. Γλυπτική. Ζωγραφική. Αρχιτεκτονική. Ποίηση. Μύθοι πλεγμένοι με αλήθειες και αλήθειες πασπαλισμένες με μύθους. Άνθρωποι πρωτοποριακοί, καυστικοί, πανέξυπνοι, αεικίνητοι, πολύπλοκοι, εφευρετικοί, με όραμα, ιδέες, φαντασία, νοημοσύνη, αισθητική. Μνημεία αθάνατα. Σκορπισμένα στα πέρατα του κόσμου. Στο Μουσείο του Λούβρου, το Μετροπόλιταν της Νέας Υόρκης, το Βρετανικό Μουσείο, το Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη. Έργα που διδάχτηκαν και διδάσκονται. Ένα πολίτευμα-πρότυπο. Μια ιστορία που δε θα πεθάνει ποτέ.

Ένας πανέμορφος τόπος, απ’ άκρη σ’ άκρη. Κυκλάδες. Σαντορίνη, Φολέγανδρος, Σύρος, Μύκονος, Τήνος, Νιος. Λευκά σπίτια με μπλε παράθυρα, κρεμασμένα στα βράχια, ν’ ατενίζουν αγέρωχα την αξεπέραστη θέα του απέραντου αιγαιοπελαγίτικου γαλάζιου. Άγρια ομορφιά. Σμαραγδένιες παραλίες με κρυστάλλινα νερά και χρυσή άμμο. Καταγάλανος ουρανός και αυγουστιάτικα μελτέμια. Ιόνιο. Υπέροχη αρχιτεκτονική. Γαλαζοπράσινα νερά. Καταπληκτική κουζίνα και πράσινο παντού. Πελοπόννησος. Μάνη. Μιστράς. Μονεμβασιά. Δημητσάνα. Βυτίνα. Κυπαρισσία. Μέρη ιστορικά. Κάστρα κι αρχοντικά από πέτρα. Δαντελωτές ακρογιαλιές και καταπράσινα βουνά. Μακεδονία. Τόπος γοητευτικός, χειμώνα καλοκαίρι. Ιστορικά μνημεία. Λίμνες. Μοναδικοί βιότοποι. Όλη η Ελλάδα, ένας μαγικός τόπος, που προσελκύει εκατομμύρια επισκέπτες, από όλον τον κόσμο, που μένουν έκθαμβοι μπροστά στο μοναδικό φυσικό κάλλος και τον ασύλληπτο πολιτισμό.

Στρατηγική γεωγραφική θέση. Στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων˙ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Αφετηρία και ενδιάμεσος σταθμός κατακτητών. Μικρή, ευάλωτη, χωρίς επεκτατικές βλέψεις –ας αναλογιστούμε μέχρι που έφτανε η Ελλάδα και τι της ανήκει τώρα-, αλλά με έντονη παρουσία και ισχυρή πολιτιστική επιρροή. Περήφανους, ατίθασους, γενναίους ανθρώπους που αντιστάθηκαν, ενάντια σε όλα τα προγνωστικά, τις πιθανότητες και τις προβλέψεις. Που ενώθηκαν στα δύσκολα. Που δε «μάσησαν», όχι γιατί δεν είχαν επιλογή, αλλά γιατί δεν τους ταιριάζει. Που δε διαβρώθηκαν. 

Ο Λαζόπουλος είπε προχτές στην εκπομπή του «Εμείς για τη μάνα μας μπορούμε να λέμε ό,τι θέλουμε. Δεν επιτρέπουμε όμως σε κανέναν να τη βρίζει». Όσο κι αν μας πονάει η Ελλάδα –για την ακρίβεια οι Έλληνες-, δε μας αρέσει να ακούμε κουβέντα γι’ αυτήν. Γιατί είναι ο τόπος μας. Γιατί όσες δυσκολίες κι αν έχουμε περάσει, έχουμε εντέλει βγει σώοι, αλλά όχι αβλαβείς. Η Τουρκιά άφησε τα σημάδια της. Όχι μόνο στον τωρινό ελλαδικό χώρο, αλλά και εκεί που άλλοτε οι Έλληνες άνθιζαν, οικονομικά και πολιτιστικά. Η Κωνσταντινούπολη, τα Άγια Χώματα, η Σμύρνη, η Κύπρος. Και δεν άφησε «όμορφα» σημάδια, όπως οι Ιταλοί κατακτητές. Άφησε στάχτες. Οι Γερμανοί, που κατέστρεψαν την Ευρώπη, ρήμαξαν και την Ελλάδα. Σκότωσαν. Λήστεψαν. Έκαψαν. Και από αυτό γλυτώσαμε όμως. Για να τους ακούμε τώρα, να μιλάνε τόσο υποτιμητικά. Βέβαια, όποιος μιλάει υποτιμητικά για κάποιον άλλον, υποδηλώνει και εκδηλώνει έτσι τη δική του ανασφάλεια, τα δικά του κόμπλεξ και τις δικές του ενοχές. Ο ίδιος «πέφτει». Γι’ αυτό και διαφωνώ κάθετα με την έκταση που πήρε το δημοσίευμα του Focus. Διαφωνώ με τη διαμεσολάβηση των πρεσβειών και τις δηλώσεις του πρωθυπουργού. Κάτι τέτοια αξίζουν περιφρόνηση και όχι ευθιξία. Ειδικά δε όταν πρόκειται για κάτι τόσο «φτηνό». Αλλά βέβαια… τόσο καταλαβαίνουν!

Ο Βγενόπουλος, κατά την πραγματικά εντυπωσιακή συνέντευξη που έδωσε στον Νίκο Χατζηνικολάου, ήταν επίσης κάθετος αναφορικά με τους Γερμανούς, οι οποίοι ήταν πλήρως ενήμεροι και για τα «ανέκδοτα» με την Goldman Sachs και φυσικά τη Siemens. Γνώριζαν πολύ καλά την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας, την εποχή που την δέχθηκαν στους κόλπους του ευρώ. Γνωρίζουν εξίσου καλά για τα εκατομμύρια που μας χρωστούν από τις αποζημιώσεις και ξέρουν πολύ καλά το εύρος του εκβιασμού και της εκμετάλλευσης που μας ασκούν για την αγορά κυρίως πολεμικών αεροσκαφών. Γιατί βέβαια η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένωση μόνο στα χαρτιά. Ουδεμία πολιτική εγγύηση δε δόθηκε ποτέ στην Ελλάδα, για τη διασφάλιση των συνόρων στο Αιγαίο –και όχι μόνο. Και κάπως έτσι έφτασε η Ελλάδα να διαθέτει τα υψηλότερα κονδύλια για στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Οι Τούρκοι δεν παρίσταναν ποτέ τους φίλους. Οι Γερμανοί γιατί παριστάνουν τους «εταίρους»;

Σίγουρα, εμείς οι Έλληνες είμαστε μοναδικοί στο να «shooting ourselves in the foot» (η Ελληνική σίγουρα είναι μια πλούσια γλώσσα, αλλά η συγκεκριμένη αμερικάνικη έκφραση αποδίδει ακριβώς αυτό που κάνουμε στους «εαυτούς» μας). Εκτεθήκαμε ανεπανόρθωτα, όταν τα πράγματα θα μπορούσαν να είχαν γίνει πιο κεκαλυμμένα. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν τα πακέτα Ντελόρ «καταβροχθίζονταν» το ένα μετά το άλλο, χωρίς αντίκρισμα όμως. Όταν ξεκίνησε μια «αλλαγή», που μας «άλλαξε» τα φώτα όμως. Σκάνδαλα επί σκανδάλων. Ανελέητο ξόδεμα του δημόσιου χρήματος, μιας χώρας με μικρή παραγωγή και με σχετικά μικρή ανάπτυξη. Κάποτε –και πολύ άργησε- δεν θα φαινόταν το αποτέλεσμα; Το πρόβλημα είναι ότι σε αυτή τη χώρα δεν υπάρχει μέτρο. Όλα πρέπει να φτάνουν στα άκρα. Αν είναι να κλέψουμε, θα τα κλέψουμε όλα. Αν υπάρχουν διαφωνίες, θα μετατραπούν σε ομηρικούς καβγάδες. Αν δούμε ότι κάτι «περνάει», θα το τραβήξουμε χωρίς δισταγμό μέχρι τα άκρα. Γιατί; Γιατί σε οτιδήποτε κάνουμε, δε μπορούμε να έχουμε ούτε μέτρα, ούτε σταθμά; Γιατί δε λειτουργεί η συνειδησιακή τροχοπέδη, που θα μας αποτρέψει και θα μας προστατεύσει από την καταστροφή;

Ακόμα κι έτσι όμως, μας φθονούν. Γιατί αν δε μας φθονούσαν, δεν θα ασχολούνταν τόσο πολύ μαζί μας. Εμείς με κάποιο τρόπο –όπως πάντα άλλωστε- θα την βρούμε την άκρη. Εκείνοι όμως τι θα έχουν κερδίσει; Είμαι απόλυτα σίγουρη ότι από ολόκληρη την Ευρώπη, που έχει χτυπηθεί ιδιαίτερα από την οικονομική κρίση –και η Γερμανία άλλωστε τι θα ήταν, αν όλοι εμείς δεν αγοράζαμε τα προϊόντα της-, η Γερμανία έχει δείξει το χειρότερο πρόσωπο, σε όλους. Ας πάρουμε λοιπόν το εξώφυλλο της γερμανικής αυτής έκδοσης λίγο διαφορετικά από ότι εκείνοι το προόριζαν. Μήπως η Αφροδίτη (μας) τους δείχνει το δάχτυλο;